Shloka 21

Adhyaya 24 — Kuvalayashva’s Refusal of Gifts and the Vision of Madalasa’s Maya

Sanskrit

एते च विविधाः कामा गीतवाद्यादिकञ्च यत् ।

सर्वमेतन्मम मतं फलं पुण्यवनस्पतेः ॥

Transliteration

ete ca vividhāḥ kāmā gīta-vādyādikañ ca yat / sarvam etan mama mataṃ phalaṃ puṇya-vanaspateḥ

Translation

Và những lạc thú đa dạng ấy, cùng với âm nhạc, nhạc cụ và các thứ tương tự—tất cả, theo ta, đều là quả của “cây công đức”.

Word by Word

• एते: these
• एते: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• विविधाः: various
• विविधाः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

• कामाः: desires/objects of enjoyment
• कामाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• गीत-वाद्य-आदि-कम्: singing, instruments, and the like
• गीत-वाद्य-आदि-कम्: Karma (कर्म/Object; item in list)
• Type: Noun
• Root: गीत (प्रातिपदिक) + वाद्य (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुष (ādi-समास: 'etc.' appended)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• यत्: whatever (else)
• यत्: Karma (कर्म/Object; general)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धबोधक/समुच्चयार्थक (whatever/that which)

• सर्वम्: all (this)
• सर्वम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• मतम्: (is) considered/opined
• मतम्: Kriya (क्रिया/Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: मन् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय) / मत (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participial noun: 'opinion'); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karta (कर्ता/Subject complement)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• पुण्य-वनस्पतेः: of the holy tree
• पुण्य-वनस्पतेः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + वनस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; कर्मधारय (pūṇyaḥ vanaspatiḥ)

Speakers

• Human speaker (didactic tone) addressing the Nāga-lord

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Karma-phala doctrine
• Puṇya as causal root
• Legitimacy of cultured pleasures under dharma

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Enjoyments are interpreted as effects (phala) of prior righteousness; therefore, the rational pursuit is cultivation of puṇya rather than anxious chasing of pleasures.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Didactic dharma segment; not one of the five defining purāṇic characteristics.

What is the esoteric significance?

Calling puṇya a ‘tree’ implies organic growth: small acts mature into complex life-conditions, suggesting a long-range karmic ecology.