Markandeya Purana — Adhyaya 23, Shloka 66

Adhyaya 23 — Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

Sanskrit

महादेव उवाच यथोक्तं पन्नगश्रेष्ठ ! सर्वमेतद्भविष्यति ।

मत्प्रसादादसन्दिग्धं शृणु चेदं भुजङ्गम ॥

Transliteration

mahādeva uvāca yathoktaṃ pannagaśreṣṭha! sarvam etad bhaviṣyati | matprasādād asandigdhaṃ śṛṇu cedam bhujaṅgama ||

Translation

Mahādeva phán: “Như lời ngươi đã nói, hỡi bậc tối thượng trong loài rắn, tất cả điều ấy sẽ thành tựu. Nhờ ân điển của ta, không nghi ngờ gì—nay hãy lắng nghe, hỡi rắn.”

Word by Word

• महादेवः: Mahādeva
• महादेवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: समास: महा + देव (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद; √वच् perfect form

• यथा-उक्तम्: as stated
• यथा-उक्तम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + उक्त (प्रातिपदिक)
• Form: समास: यथा + उक्तम् (अव्ययीभाव); अव्ययार्थे “as said/according to what was said”

• पन्नगश्रेष्ठ: O best of serpents!
• पन्नगश्रेष्ठ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पन्नग + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: समास: पन्नगानां श्रेष्ठः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; एतत्-विशेषण

• एतत्: this
• एतत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भविष्यति: will happen / will be
• भविष्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• मत्-प्रसादात्: from my grace
• मत्-प्रसादात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: मत् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: समास: मम प्रसादात् (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/अपादान), एकवचन

• असन्दिग्धम्: without doubt
• असन्दिग्धम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: असन्दिग्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः “undoubtedly”

• शृणु: hear
• शृणु: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भुजङ्गम: O serpent!
• भुजङ्गम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भुजङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speakers

• Śiva (Mahādeva) speaking to the nāga (Aśvatara
• with Kambala present)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Śiva

Key Themes

• Īśvara-prasāda (grace)
• Authority of divine word
• Transition to ritual prescription

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Divine grace is portrayed as both compassionate and orderly: assent is followed by practical instruction, implying that boons often require alignment with dharmic procedure.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ānucarita with dharma-upadeśa (ritual teaching) embedded inside narrative—typical Purāṇic pedagogy.

What is the esoteric significance?

‘Listen’ signals śravaṇa as the first limb of inner transformation; grace (prasāda) is not merely a gift but a clarifying certainty (asandigdha) that steadies the mind.