Shloka 32

Adhyaya 20 — Ritadhvaja’s Companionship with the Naga Princes and the Origin of the Horse Kuvalaya

Sanskrit

यानि रत्नानि तद्गेहे पाताले तानि नः कुतः ।

वाहनासनयानानि भूषणान्यम्बराणि च ॥

Transliteration

yāni ratnāni tadgehe pātāle tāni naḥ kutaḥ | vāhanāsanayānāni bhūṣaṇāny ambarāṇi ca ||

Translation

Châu báu trong nhà ông ấy như thể ở cõi dưới—làm sao chúng ta có thể đạt được những thứ ấy? Lại còn có xe cộ, chỗ ngồi, kiệu/xe chuyên chở, đồ trang sức và y phục nữa.

Word by Word

• यानि: which (things)
• यानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; relative pronoun

• रत्नानि: jewels
• रत्नानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• तत्-गेहे: in that house
• तत्-गेहे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• पाताले: in the underground chamber/nether region
• पाताले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• तानि: those
• तानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; demonstrative pronoun

• नः: for us/of us
• नः: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (genitive) बहुवचन/द्विवचन-रूपेण ‘our/of us’; enclitic

• कुतः: from where?/how (could it be)?
• कुतः: Hetu/Prashna (हेतु/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कुतः (अव्यय/प्रश्नार्थ)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• वाहन-आसन-यानानि: vehicles, seats, and conveyances
• वाहन-आसन-यानानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाहन (प्रातिपदिक) + आसन (प्रातिपदिक) + यान (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• भूषणानि: ornaments
• भूषणानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• अम्बराणि: garments
• अम्बराणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

Speakers

• Two sons

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Wealth and patronage
• Hyperbole in praise
• Limits of reciprocation

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The sons argue that some benefactors are so resource-rich and self-sufficient that material repayment seems impossible—setting up a dharmic question: how to repay beyond wealth (through service, loyalty, or spreading virtue).

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Narrative ethics and social reflection; not pañcalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Pātāla imagery suggests ‘hidden depths’ of merit and resources. The implied teaching is that the deepest ‘treasure’ is not matched by objects but by alignment with the benefactor’s dharma (right intention and action).