Shloka 12

Adhyaya 18 — Arjuna Declines the Throne; Garga Directs Him to Dattatreya; The Gods Defeat the Daityas through Dattatreya’s Vision and the Movement of Lakshmi

Sanskrit

दत्तात्रेयं महाभागं सह्यद्रोणीकृताश्रयम् ।

तम् आराधय भूपाल पाति यो भुवनत्रयम् ॥

Transliteration

dattātreyaṃ mahā-bhāgaṃ sahya-droṇī-kṛtāśrayam | tam ārādhaya bhūpāla pāti yo bhuvana-trayam ||

Translation

Hỡi đại vương, hãy thờ phụng Dattātreya, bậc đại phúc, đang an trú trong thung lũng núi Sahya; bởi Ngài là đấng hộ trì ba cõi.

Word by Word

• दत्तात्रेयम्: Dattātreya
• दत्तात्रेयम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: दत्तात्रेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc.), एकवचनम्

• महा: great
• महा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (compound member)

• भागम्: fortunate one
• भागम्: Karma (कर्म/Object complement)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (महाभागम् इति समस्तपदम्)

• महाभागम्: most fortunate, illustrious
• महाभागम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + भाग (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: कर्मधारय: ‘महान् भागः (भाग्यं) यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (दत्तात्रेयम् इति विशेषणम्)

• सह्य: the Sahya (mountain range)
• सह्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सह्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/अचलनाम, प्रातिपदिक (compound member)

• द्रोणी: valley, trough-like hollow
• द्रोणी: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्रोणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)

• कृत: made
• कृत: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त (PPP), प्रातिपदिक (compound member); अर्थ: ‘made/placed’

• आश्रयम्: abode, refuge
• आश्रयम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्

• सह्यद्रोणीकृताश्रयम्: whose abode is made in the Sahya valley
• सह्यद्रोणीकृताश्रयम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सह्य + द्रोणी + कृत + आश्रय (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुषार्थ: ‘सह्यस्य द्रोण्यां कृतः आश्रयः यस्य’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (दत्तात्रेयम् इति विशेषणम्)

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्

• आराधय: worship, propitiate
• आराधय: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: आ + राध् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; उपसर्ग: आ

• भूपाल: O king
• भूपाल: Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
• Type: Noun
• Root: भूपाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचनम्

• पाति: protects
• पाति: Kriyā (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; सम्बन्धक (relative pronoun)

• भुवन: world
• भुवन: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)

• त्रयम्: three
• त्रयम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (numeral)

• भुवनत्रयम्: the three worlds
• भुवनत्रयम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: भुवन + त्रय (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: द्विगु-समास (numerical): ‘त्रीणि भुवनानि’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्

Speakers

• Garga instructing the king/prince

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Dattatreya

Key Themes

• Bhakti
• Upasana
• Divine guidance for kings
• Sacred geography (Sahya)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Political authority is stabilized by spiritual anchoring: the ruler is advised to seek divine alignment through worship of a realized protector, rather than relying solely on force.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Not a direct pancalakṣaṇa element; it is tīrtha/devatā-upāsanā instruction occurring within narrative (often interwoven with royal chronicles).

What is the esoteric significance?

Dattātreya—often associated with integrated wisdom (trimūrti resonance in later traditions)—signals the harmonization of creation, preservation, and dissolution powers within the aspirant-ruler’s consciousness.