Markandeya Purana — Adhyaya 15, Shloka 38

Adhyaya 15 — Karmic Retribution: Rebirths After Naraka and the King’s Compassion in Hell

Sanskrit

प्राप्नोति षण्डतां मूढो यातनाभ्यः परिच्युतः । यः करोति नरो होममसमिद्धे विभावसौ ॥

Transliteration

prāpnoti ṣaṇḍhatāṃ mūḍho yātanābhyaḥ paricyutaḥ / yaḥ karoti naro homam asamiddhe vibhāvasau

Translation

Kẻ mê muội làm lễ homa khi lửa (Vibhāvasu) chưa được nhóm đúng phép sẽ đạt đến tình trạng bất lực (ṣaṇḍhatā), sau khi đã rơi khỏi những hình phạt/khổ báo đáng phải chịu.

Word by Word

• प्राप्नोति: attains/reaches
• प्राप्नोति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• षण्डताम्: impotence/eunuchhood
• षण्डताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: षण्डता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• मूढः: deluded/foolish
• मूढः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मूढ (प्रातिपदिक; √मुह् से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• यातनाभ्यः: from tortures/punishments
• यातनाभ्यः: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: यातना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), बहुवचन

• परिच्युतः: fallen away/removed
• परिच्युतः: Karta (कर्ता; predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: परि + च्युत (प्रातिपदिक; √च्यु से)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• करोति: does/performs
• करोति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता; apposition)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• होमम्: a fire-offering (homa)
• होमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• असमिद्धे: when (it is) unkindled
• असमिद्धे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अ + समिद्ध (प्रातिपदिक; √इन्ध् से)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; नञ्-समास (negation): 'not kindled'

• विभावसौ: in the fire (Vibhāvasu)
• विभावसौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विभावसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अग्निवाचक

Speakers

• Not specified in input

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Agni (Vibhāvasu)

Key Themes

• Ritual correctness
• Dharma (yajña discipline)
• Karmaphala
• Agni as sacred mediator

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual is not mere formality: neglecting the basic sanctity of Agni in yajña is treated as a serious lapse. The text links inner negligence and outer ritual error with embodied consequence.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/karma-phala instruction; not directly sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita.

What is the esoteric significance?

Agni represents transformative awareness. Offering into an ‘unkindled’ fire symbolizes action without awakened discernment—hence the metaphorical loss of generative power (ṣaṇḍhatā).