Markandeya Purana — Adhyaya 15, Shloka 10

Adhyaya 15 — Karmic Retribution: Rebirths After Naraka and the King’s Compassion in Hell

Sanskrit

श्वा शृगालो वको गृध्रो व्याडः कङ्कस्तथा क्रमात् । भ्रातृभार्यां च दुर्बुद्धिर्यो धर्षयति पापकृत् ॥

Transliteration

śvā śṛgālo vako gṛdhro vyāḍaḥ kaṅkastathā kramāt / bhrātṛbhāryāñca durbuddhiryo dharṣayati pāpakṛt

Translation

Theo thứ tự, kẻ ấy lần lượt thành chó, chó rừng (jackal), cò (heron), kền kền, rắn và chim kanka. Kẻ làm ác tâm địa hiểm độc, phạm vợ của anh em mình, phải sa vào những kiếp sinh như vậy.

Word by Word

• श्वा: a dog
• श्वा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st case), एकवचन (singular)

• शृगालः: a jackal
• शृगालः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शृगाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वकः: a heron
• वकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गृध्रः: a vulture
• गृध्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गृध्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• व्याडः: a serpent
• व्याडः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कङ्कः: a kite (bird)
• कङ्कः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: thus/likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

• क्रमात्: in sequence/gradually
• क्रमात्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् प्रयोगः; पञ्चमी-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (adverbial ablative: 'in due order/gradually')

• भ्रातृ-भार्याम्: (his) brother's wife
• भ्रातृ-भार्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक) + भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया (2nd case, Accusative), एकवचन (singular)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• दुर्बुद्धिः: the evil-minded person
• दुर्बुद्धिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर् (उपसर्ग/अव्यय) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st case), एकवचन (singular)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• धर्षयति: violates/assaults
• धर्षयति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धर्ष् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद (Parasmaipada)

• पापकृत्: evil-doer/sinner
• पापकृत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + कृत् (कृदन्त, √कृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृत्-प्रत्ययान्त (agent noun: 'doer')

Speakers

• Not specified in input (didactic narration)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Incest-adjacent/kinship boundary violation
• Karma and rebirth
• Gradation of consequences

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Kinship boundaries are treated as dharmic safeguards; violating them is portrayed as producing repeated, increasingly harsh embodiments associated with scavenging, predation, and impurity.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Dharma/karma-vipāka instruction; not directly sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita.

What is the esoteric significance?

A chain of births implies entrenched saṃskāras: the mind-pattern of violation is not ‘one-and-done’ but can generate a momentum of coarse embodiments unless countered by repentance and restraint.