Markandeya Purana — Adhyaya 14, Shloka 10

Adhyaya 14 — The Messenger of Yama Explains Karmic Retribution and the Causes of Naraka Torments

Sanskrit

किं कर्म कृतवन्तश्च कथयैतज्जुगुप्सितम् ।

हरन्त्येषां तथा जिह्वां जायमानां पुनर्नवाम् ॥

Transliteration

kiṃ karma kṛtavantaś ca kathaya etaj jugupsitam / haranty eṣāṃ tathā jihvāṃ jāyamānāṃ punar-navām //

Translation

“Xin nói cho ta biết: họ đã làm nghiệp gì mà điều ghê tởm này xảy ra? Cũng như vậy, lưỡi của họ bị xé đứt—dẫu rằng nó lại sinh ra hết lần này đến lần khác.”

Word by Word

• kim: what
• kim: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: kim (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; प्रश्नार्थक

• karma: deed
• karma: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: karman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• kṛtavantaḥ: having done
• kṛtavantaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: kṛ (धातु)
• Form: क्तवतुँ-प्रत्ययान्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ca: and
• ca: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक

• kathaya: tell
• kathaya: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: kath (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• etat: this
• etat: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: etad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• jugupsitam: disgusting / reprehensible
• jugupsitam: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: gup (धातु)
• Form: कृदन्त (desiderative/causative sense in usage), भूतकर्मणि/भावे क्त (PPP-like), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'निन्द्यं/घृणितम्'

• haranti: they take away
• haranti: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: hṛ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• eṣām: of these
• eṣām: Apādāna/Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: idam (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, बहुवचन

• tathā: also / thus
• tathā: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tathā (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: 'thus/also')

• jihvām: tongue
• jihvām: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: jihvā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• jāyamānām: being born / growing anew
• jāyamānām: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: jan (धातु)
• Form: शतृ/शानच्-वर्तमानकृदन्त (present participle, आत्मनेपद-भाव), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; जिह्वाम् विशेषयति

• punar: again
• punar: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: punar (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: 'again')

• navām: new
• navām: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nava (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; जिह्वाम् विशेषयति

Speakers

• King to Yama’s messenger (contextual inquiry)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Yama

Key Themes

• Ethics of speech
• Karma
• Naraka punishments

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse highlights that harmful actions invite correspondingly targeted consequences; the mention of the tongue naturally evokes the moral weight of speech—truth, restraint, and non-harm.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ethical instruction embedded in narrative; ancillary to pañcalakṣaṇa, functioning as dharma-śikṣā (moral pedagogy).

What is the esoteric significance?

Tongue symbolizes vāṅmaya-karma (verbal action): slander, falsehood, and cruel speech ‘cut’ one’s own spiritual organ of expression, repeatedly, until purified by consequence.