Shloka 29
Adhyāya 61: Saṃmohana-astra and the Kuru Withdrawal (संमोहनास्त्रं तथा कुरुनिवृत्तिः)
“आज देख लेना, जैसे प्रबल वेगसे आयी हुई जलकी बाढ़ किनारोंको काट-काटकर गिरा देती है, उसी प्रकार मैं कौरवदलके सैन्यसमूहोंको मार गिराऊँगा ।। ध्वजवृक्ष॑ पत्तितृणं रथसिंहगणायुतम् । वनमादीपयिष्यामि कुरूणामस्त्रतेजसा,“कौरवोंकी सेना एक जंगलके समान है, उसमें ध्वज ही वृक्ष हैं, पैदल सैनिक घास- फूस हैं तथा रथ ही सिंहोंके स्थानमें हैं। मैं अपने अस्त्र-शस्त्ररूपी अग्निसे आज इस कौरववनको जलाकर भस्म कर दूँगा
ajña dekh lena, yathā prabala-vegasa āyā huī jalakī bāḍha kinārān ko kāṭa-kāṭa kar girā detī hai, usī prakāraṃ ahaṃ kaurava-dalasya sainya-samūhān mārayiṣyāmi. dhvaja-vṛkṣaṃ pattitṛṇaṃ ratha-siṃha-gaṇāyutam | vanam ādīpayiṣyāmi kurūṇām astra-tejasā ||
“Hôm nay các ngươi sẽ thấy: như cơn lũ dữ lao tới với sức mạnh không cưỡng nổi, gặm xé bờ sông từng mảng rồi quật đổ, cũng vậy ta sẽ đánh ngã những khối quân trận của đạo quân Kaurava. Quân Kaurava như một khu rừng—cờ xí là cây, bộ binh là cỏ rơm, còn chiến xa là những sư tử trong rừng ấy. Với uy lực rực cháy của binh khí, hôm nay ta sẽ châm lửa thiêu rụi khu rừng Kuru này, biến nó thành tro tàn.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses vivid metaphors to convey the overwhelming momentum of martial resolve: an army can be imagined as a ‘forest’ that can be consumed by the ‘fire’ of weapon-power. Ethically, it highlights the kṣatriya ideal of decisive action and the rhetoric of vows in war, while also implicitly warning that massed power—like a flood or fire—brings sweeping, often uncontrollable destruction.
A warrior (reported by Vaiśampāyana) proclaims a fierce vow to annihilate the Kaurava forces. He compares his impending assault to a flood eroding riverbanks and to a fire that will burn a forest—identifying banners as trees, infantry as grass, and chariots as lions—announcing that he will ‘ignite’ the Kuru host with the brilliance of his weapons.