Shloka 54
Adhyāya 55: Pārtha–Rādheya Saṃvāda and Tactical Exchange
Chapter 55
इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें उत्तरगोग्रहके समय कर्णका युद्ध पलायनविषयक चौवनवाँ अध्याय पूरा हुआ
iti prakāraṃ śrīmahābhārate virāṭaparvaṇi antar-gata-goharaṇaparvaṇi uttaragograha-samaye karṇasya yuddha-palāyana-viṣayakaś catuḥpañcāśattamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ | yastu nīlānusāreṇa pañcatāreṇa ketunā | hastāvāpī bṛhaddhanvā rathe tiṣṭhati vīryavān |
Vaiśaṃpāyana nói: “Như vậy kết thúc chương thứ năm mươi tư của đoạn Goharaṇa thuộc Virāṭa Parva, thuật việc Karṇa rút lui khỏi chiến trận vào lúc vụ cướp đoạt đàn bò liên quan đến Uttara. Nay, vị dũng tướng đang đứng trên chiến xa—có lá cờ xanh mang dấu năm ngôi sao—đeo giáp tay, cầm cung lớn, rực sáng với chiến kỳ trang sức bằng những điềm trời, chiếc lọng trắng chói trên đầu, cùng áo giáp và mũ vàng lấp lánh như mặt trời và mặt trăng—chính là Bhīṣma, bậc nhất trong hàng chiến xa, bậc tổ phụ của tất cả chúng ta, con của Śāntanu. Thế nhưng, dẫu đầy đủ vinh quang vương giả, ngài vẫn ở dưới mệnh lệnh của Duryodhana; bởi vậy lòng người nặng trĩu u sầu, khi đức hạnh riêng tư bị giằng co với sự trung thành dành cho một chính nghĩa bất chính.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical strain when a virtuous, illustrious elder (Bhīṣma) remains bound by allegiance and political obligation to a flawed ruler (Duryodhana). It invites reflection on dharma: whether duty to a throne or vow can justify serving an unrighteous cause, and how such service can become a source of sorrow even when performed with discipline and honor.
This is a chapter-colophon and transition: it closes the chapter describing Karṇa’s retreat during the cattle-raid conflict involving Uttara, then begins a vivid identification of the mighty chariot-warrior—Bhīṣma—describing his banner, weapons, and regal insignia, and commenting on the poignancy that he fights under Duryodhana’s command.