Shloka 7
Aśvatthāman’s Admonition to Karṇa on Boasting, Varṇa-Duties, and the Threat of Arjuna
Virāṭa-parva, Adhyāya 45
संकल्पपक्षविक्षेपं बाहुप्राकारतोरणम् । त्रिदण्डतूणसम्बाधमनेकध्वजसंकुलम्,मुझसे सुरक्षित होकर रथका यह ऊपरी भाग ही तुम्हारे लिये नगर हो जायगा। इस रथके जो धुरी-पहिये आदि अंग हैं, उनकी सुदृढ़ कल्पना ही नगरकी गलियोंके दोनों भागोंमें बने हुए गृहोंका विस्तार है। मेरी दोनों भुजाएँ ही चहारदीवारी और नगरद्वार हैं। इस रथमें जो त्रिदण्ड (हरिस और उसके अगल-बगलकी लकड़ियाँ) तथा तूणीर आदि हैं, वे किसीको यहाँतक फटकने नहीं देंगे। जैसे नगरमें हाथीसवार, घुड़सवार तथा रथी--इन त्रिविध सेनाओं तथा आयुधोंके कारण उसके भीतर दूसरोंका प्रवेश करना असम्भव होता है। नगरमें जैसे बहुत-सी ध्वजा-पताकाएँ फहराती हैं, उसी प्रकार इस रथमें भी फहरा रही हैं। धनुषकी प्रत्यज्चा ही नगरमें लगी हुई तोपकी नली है, जिसका क्रोधपूर्वक उपयोग होता है और रथके पहियोंकी घर्घराहटको ही नगरमें बजनेवाले नगाड़ोंकी आवाज समझो
arjuna uvāca | saṅkalpapakṣavikṣepaṁ bāhuprākāratoraṇam | tridaṇḍatūṇasambādham anekadhvajasaṅkulam ||
Arjuna nói: “Chiếc chiến xa này, với những vòng lượn mau lẹ và những đòn nghi binh của ý chí quyết chiến, sẽ trở thành với ngươi như một thành lũy kiên cố. Hai cánh tay ta sẽ là tường thành bao bọc và là cổng thành. Chật kín bởi trụ ba và ống tên, lại rợp nhiều cờ xí, nó sẽ được phòng thủ vững vàng đến nỗi không ai có thể áp sát.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Courage and protection are framed as dharmic responsibility: Arjuna presents disciplined strength and preparedness as a ‘fortress’ for the vulnerable, showing that true valor includes safeguarding others through skill and self-control.
Arjuna speaks while preparing for combat, assuring his companion that the chariot itself—through his maneuvering, arms, weapons, and standards—will function like an impregnable city, emphasizing tactical defense and confidence before battle.