←Previous Verse

Shloka 1

Virāṭa-parva Adhyāya 25: Kaurava Deliberation and the Search Directive (अन्वेषण-आदेशः)

Devanagari script

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ श्लोक मिलाकर कुल ३४ श्लोक हैं।) #2:8 #:23:.7 (0) हि २ 7 (गोहरणपर्व) पजञ्चविशो< ध्याय: दुर्योधनके पास उसके गुप्तचरोंका आना और उनका पाण्डवोंके विषयमें कुछ पता न लगा, यह बताकर कीचकवधका वृत्तान्त सुनाना वैशम्पायन उवाच (कीचके तु हते राजा विराट: परवीरहा । शोकमाहारयत तीव्रं सामात्य: सपुरोहितः ।।) वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्‌! कीचकके मारे जानेपर शत्रुवीरोंका वध करनेवाले राजा विराट पुरोहित और मन्त्रियोंसहित बहुत दुःखी हुए। कीचकस्य तु घातेन सानुजस्य विशाम्पते । अत्याहितं चिन्तयित्वा व्यस्मयन्त पृथग्‌ जना:,नरेश्वर! भाइयोंसहित कीचकका वध होनेसे सब लोग इसको बड़ी भारी दुर्घटना या दुःसाहसका काम मानकर अलग-अलग आश्चर्यमें पड़े रहे इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि चारप्रत्यागमने पञठ्चविंशो5ध्याय: ।। २५ || इस प्रकार श्रीमह्ाभारत विराटपर्वके अन्तर्गत योहरणपर्वमें गुप्तचरोंके लौटकर आनेसे सम्बन्ध रखनेवाला पचीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २५ ॥/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके ६ श्लोक मिलाकर कुल २८ श्लोक हैं।) हि >> आय न () है ० 7 षड्विशो<5ध्याय: दुर्योधनका सभासदोंसे पाण्डवोंका पता लगानेके लिये परामर्श तथा इस विषयमें कर्ण और दुःशासनकी सम्मति वैशम्पायन उवाच ततो दुर्योधनो राजा ज्ञात्वा तेषां वचस्तदा । चिरमन्तर्मना भूत्वा प्रत्युवाच सभासद:

Transliteration

vaiśampāyana uvāca |

kīcake tu hate rājā virāṭaḥ paravīrahā |

śokam āhārayat tīvraṃ sāmātyaḥ sapurohitaḥ ||

Translation

Vaiśampāyana nói: Tâu Đại vương! Khi Kīcaka bị giết, vua Virāṭa—người lừng danh là kẻ diệt trừ các dũng tướng địch—đã bị nỗi sầu thảm dữ dội bao trùm, cùng với các đại thần và vị tế sư (purohita) của triều đình.

Word by Word

वैशम्पायनःVaishampayana

उवाचsaid

कीचकेwhen/after Kichaka (was)

तुbut/indeed

हतेhaving been slain

राजाthe king

विराटःVirata

परवीरहाslayer of enemy-heroes

शोकम्grief

आहारयत्experienced/underwent

तीव्रम्intense

सामात्यःwith (his) ministers

सपुरोहितःwith (his) priest

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

Kīcaka

Virāṭa

ministers (amātyas)

purohita (royal priest)

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how personal attachment and political dependence can produce intense grief even for a powerful king; it implicitly invites ethical reflection on how courts may mourn the loss of influential figures without fully confronting their misconduct and its consequences.

What is happening in the narrative?

After Kīcaka is killed, King Virāṭa reacts with severe sorrow, and the court—ministers and the royal priest included—shares in the mourning, setting the stage for the wider repercussions of Kīcaka’s death during the Pāṇḍavas’ incognito stay.