Previous Verse
Next Verse

Shloka 128

युधिष्ठिरस्य अर्जुनप्रेषण-युक्तिवर्णनम् | Yudhiṣṭhira’s Rationale for Sending Arjuna and Request to Dhaumya

विराजति यथा सोमो मेघैर्मुक्तो नराधिप । जातिस्मरमुपस्पृश्य शुचि: प्रयतमानस:,राजेन्द्र! उसमें निवास करनेसे मनुष्य कभी दुर्गतिमें नहीं पड़ता। सबको वर देनेवाले अविनाशी महादेव रुद्रके समीप जाकर मनुष्य मेघोंके आवरणसे मुक्त हुए चन्द्रमाकी भाँति सुशोभित होता है। नरेश्वर! वहीं जातिस्मरतीर्थ है; जिसमें स्नान करके मनुष्य पवित्र एवं शुद्धचित्त हो जाता है। अर्थात्‌ उसके शरीर और मनकी शुद्धि हो जाती है

virājati yathā somo meghair mukto narādhipa | jātismaram upaspṛśya śuciḥ prayatamānasaḥ ||

Hỡi chúa tể loài người, như vầng trăng rạng ngời khi thoát khỏi màn mây, cũng vậy con người trở nên sáng chói sau khi đến gần chốn linh thiêng này. Tắm tại tīrtha mang tên Jātismara, người ta trở nên thanh tịnh, với tâm trí được rèn luyện và gột sạch. Ở lại nơi đây, con người không sa vào bất hạnh; và khi đến gần Mahādeva Rudra bất hoại, đấng ban ân, thì đạt được sự thanh lọc cả trong lẫn ngoài.

विराजतिshines, is resplendent
विराजति:
Karta
TypeVerb
Rootवि-राज्
FormLat (present), 3, singular, Parasmaipada
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
सोमःthe Moon (Soma)
सोमः:
Karta
TypeNoun
Rootसोम
Formmasculine, nominative, singular
मेघैःby clouds
मेघैः:
Karana
TypeNoun
Rootमेघ
Formmasculine, instrumental, plural
मुक्तःfreed, released
मुक्तः:
TypeAdjective
Rootमुच्
Formpast passive participle (kta), masculine, nominative, singular
नराधिपO lord of men (king)
नराधिप:
TypeNoun
Rootनराधिप
Formmasculine, vocative, singular
जातिस्मरम्the Jātismara (place/tīrtha causing remembrance of past births)
जातिस्मरम्:
Karma
TypeNoun
Rootजातिस्मर
Formneuter, accusative, singular
उपस्पृश्यhaving touched; having bathed (ritually)
उपस्पृश्य:
TypeIndeclinable
Rootउप-√स्पृश्
Formabsolutive (ktvā/lyap), lyap (gerund)
शुचिःpure
शुचिः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचि
Formmasculine, nominative, singular
प्रयतमानसःone whose mind is disciplined/controlled
प्रयतमानसः:
TypeAdjective
Rootप्रयतमानस
Formmasculine, nominative, singular
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
Formmasculine, vocative, singular

घुलस्त्य उवाच

G
Ghūlastya
N
narādhipa (king)
S
Soma (Moon)
M
megha (clouds)
J
Jātismara-tīrtha
M
Mahādeva
R
Rudra

Educational Q&A

Pilgrimage and ritual bathing at a sacred tīrtha, combined with disciplined intention, purify both body and mind; proximity to Mahādeva (Rudra) is portrayed as removing the ‘covering’ of impurity and misfortune, like clouds leaving the Moon.

Ghūlastya addresses a king and praises a specific sacred site—Jātismara-tīrtha—describing its power to prevent downfall and to purify the pilgrim, using the image of the Moon shining once clouds disperse, and linking the tīrtha’s efficacy to nearness to Rudra.