Shloka 19
Akṣa-hṛdaya-dāna and Phalāśruti of the Nalopākhyāna (अक्षहृदयदानम् / नलोपाख्यान-फलश्रुतिः)
एकपाणेन वीरेण नलेन स पराजित: । स रत्नकोशनिचयै: प्राणेन पणितो5पि च,“अब हम दोनों जूआ प्रारम्भ करें, तुम अभी व्यर्थ बकवाद क्यों करते हो? हार जानेपर ऐसी बातें न कर सकोगे।” तदनन्तर पुष्कर तथा राजा नलमें एक ही दाँव लगानेकी शर्त रखकर जूएका खेल प्रारम्भ हुआ। तब वीर नलने पुष्करको हरा दिया। पुष्करने रत्न, खजाना तथा प्राणोंतककी बाजी लगा दी थी
ekapāṇena vīreṇa nalena sa parājitaḥ | sa ratnakośanicayaiḥ prāṇena paṇito 'pi ca ||
Chỉ với một tay, dũng sĩ Nala đã đánh bại hắn. Puṣkara đã đem ra đặt cược cả đống châu báu và kho tàng, thậm chí đến mức đánh cược chính mạng sống mình. Câu chuyện cho thấy kiêu mạn và lời lẽ liều lĩnh có thể đẩy con người từ cuộc tranh tài công bằng sang canh bạc tự hủy; còn dũng khí chân thật nằm ở sự tự chủ, không ở lời khoác lác.
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
Unchecked pride and compulsive gambling escalate loss: a person who cannot accept defeat may wager beyond reason—even life itself. The passage contrasts reckless bravado with genuine strength and self-mastery.
In Bṛhadaśva’s narration, Nala defeats Pushkara decisively (described as ‘with one hand’). Pushkara, unwilling to stop, raises the stakes to jewels, treasury, and even his life, showing the dangerous spiral of the gambling contest.