Shloka 109
नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः
Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city
सा ददर्श नगान् नैकान् नैकाश्न सरितस्तथा । नैकांश्व पर्वतान् रम्यान् नैकांश्व मृगपक्षिण:,उसने अनेक प्रकारके वृक्ष, अनेकानेक सरिताओं, बहुसंख्यक रमणीय पर्वतों, अनेक मृग-पक्षियों, पर्वतकी कन्दराओं तथा उनके मध्यभागों और हम देखा। पतिका अन्वेषण करनेवाली दमयन्तीने उस समय पूर्वोक्त सभी वस्तुओंको देखा। इस तरह बहुत दूरतकका मार्ग तय कर लेनेके बाद पवित्र मुसकानवाली दमयन्तीने एक बहुत बड़े सार्थ (व्यापारियोंके दल)-को देखा, जो हाथी, घोड़े तथा रथसे व्याप्त था। वह व्यापारियोंका समूह स्वच्छ जलसे सुशोभित एक सुन्दर रमणीय नदीको पार कर रहा था। नदीका जल बहुत ठंडा था। उसका पाट चौड़ा था। उसमें कई कुण्ड थे और वह किनारेपर उगे हुए बेंतके वृक्षोंसे आच्छादित हो रही थी
sā dadarśa nagān naikān naikāś ca saritas tathā | naikāṁś ca parvatān ramyān naikāṁś ca mṛga-pakṣiṇaḥ ||
Bṛhadaśva nói: Khi Damayantī tiếp tục tìm kiếm phu quân, nàng trông thấy bao dãy núi, bao dòng sông, những đỉnh non êm đẹp, cùng vô số thú rừng và chim muông. Nàng đi sâu trong hoang dã, mắt thu nhận muôn vẻ của thiên nhiên, nhưng chí nguyện vẫn một mực hướng về việc tìm Nala.
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
The verse highlights steadfastness in dharma through adversity: Damayantī’s unwavering commitment to her spouse and purpose continues despite fear, fatigue, and uncertainty in the wilderness. Ethical strength is shown as endurance and fidelity, not merely as spoken ideals.
Bṛhadaśva narrates Damayantī’s solitary passage through the forest while searching for Nala. She observes the landscape—mountains, rivers, and wildlife—marking her long, difficult journey and the vastness of the terrain she must cross.