Shloka 86
युधिछिर उवाच सन््तो दिग् जलमाकाशं गौरन्न प्रार्थना विषम् | श्राद्धस्य ब्राह्मण: काल: कथं वा यक्ष मन्यसे
yudhiṣṭhira uvāca—santo diśo jalam ākāśaṁ gaur annaṁ prārthanā viṣam | śrāddhasya brāhmaṇaḥ kālaḥ kathaṁ vā yakṣa manyase ||
Yudhiṣṭhira đáp: “Người hiền đức mới là ‘phương hướng’ chân thật; bầu trời là nước; mặt đất là thức ăn; lòng ham muốn (sự cầu xin vì tư lợi) là độc. Còn đối với lễ śrāddha, chính vị Bà-la-môn là ‘thời điểm’—là duyên quyết định. Hỡi Yakṣa, ngươi hiểu điều ấy thế nào?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
True orientation in life comes from the company and example of the virtuous; craving is spiritually toxic; and sacred duties like śrāddha depend not merely on clock-time but on the presence of the qualified Brāhmaṇa, who makes the rite timely and efficacious.
In the Yakṣa-prashna setting of the Vana Parva, Yudhiṣṭhira responds to the Yakṣa with paradoxical, value-laden identifications—redefining ‘direction,’ ‘water,’ ‘food,’ and ‘time’ in ethical and ritual terms—and then asks the Yakṣa’s view, continuing the dialogic test of wisdom and dharma.