Shloka 54
युधिछिर उवाच प्राणो वै यज्ञियं साम मनो वै यज्ञियं यजु: । ऋगेका वृणुते यज्ञ तां यज्ञो नातिवर्तते
yudhiṣṭhira uvāca | prāṇo vai yajñiyaṃ sāma mano vai yajñiyaṃ yajuḥ | ṛg ekā vṛṇute yajñaṃ tāṃ yajño nātivartate ||
Yudhiṣṭhira nói: “Hơi thở (prāṇa) chính là Sāman xứng đáng cho tế lễ; tâm trí chính là Yajus xứng đáng cho tế lễ. Chính một câu Ṛk duy nhất chọn lựa và nâng đỡ tế lễ, và tế lễ không vượt qua (giới hạn của) câu Ṛk ấy.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
True sacrifice is grounded in inner discipline: prāṇa (regulated life-breath) and manas (a steady, intention-pure mind) function like the Sāman and Yajus, while the Ṛk stands for truthful, rightly ordered sacred utterance/insight that sets the limits of action—yajña should not cross the boundary of truth and right order.
In a reflective, instruction-like exchange in the Vana Parva, Yudhiṣṭhira articulates a Vedic allegory: he maps components of the Vedas and the ritual onto inner faculties (breath and mind), emphasizing that ritual action (yajña) must be guided and constrained by the authoritative Ṛk—symbolically, by truth and proper sacred order.