Shloka 27
एकैकशश्लोघबलानिमान् पुरुषसत्तमान् | को<न्य: प्रतिसमासेत कालान्तकयमादृते,धर्मपुत्रो महाबाहुर्विललाप सुविस्तरम् । अर्जुन मरे पड़े थे; उनके धनुष-बाण इधर-उधर बिखरे थे। भीमसेन और नकुल-सहदेव भी प्राणरहित हो निश्रेष्ट हो गये थे। इन सबको देखकर युधिष्ठिर गरम-गरम लंबी साँसें खींचने लगे। उनके नेत्रोंसे शोकके आँसू उमड़कर उन्हें भिगो रहे थे। अपने समस्त भ्राताओंको इस प्रकार धराशायी हुए देख महाबाह धर्मपुत्र युधिष्ठिर गहरी चिन्तामें डूब गये और देरतक विलाप करते रहे-- “मेरे इन पुरुषरत्न भाइयोंमेंसे प्रत्येकके शरीरमें बलका अगाध सिन्धु लहराता था। आयु पूर्ण होनेपर सबका अन्त कर देनेवाले यमराजके सिवा दूसरा कौन इनसे भिड़ सकता था?”
vaiśaṃpāyana uvāca |
ekaikaśaḥ śloka-balān imān puruṣa-sattamān |
ko 'nyaḥ prati-samāseta kālāntaka-yamād ṛte ||
dharmaputro mahābāhur vilalāpa suvistaram ||
Vaiśaṃpāyana nói: “Mỗi người trong số những bậc trượng phu ưu tú này đều có sức mạnh khôn lường; ai có thể đối địch với họ, ngoài Yama—Đấng Kết Liễu do Thời Gian an bài?” Thấy các em mình ngã xuống, Dharmaputra Yudhiṣṭhira, người có cánh tay hùng mạnh, chìm trong nỗi sầu sâu thẳm và than khóc hồi lâu.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
Even the greatest human strength is ultimately bounded by Time and Death; recognizing this frames grief within a larger moral and cosmic order (dharma), reminding one of impermanence and the limits of worldly power.
The narrator reports Yudhiṣṭhira’s extended lament as he beholds the foremost heroes fallen; he declares that no ordinary opponent could match them—only Yama, the death that comes by Time’s decree.