Shloka 6
Sūrya-stava: Dhaumya’s Counsel and the Aṣṭaśata-nāma of Sūrya
गत्वोत्तरायणं तेजो रसानुद्धृत्य रश्मिभि: । दक्षिणायनमावृत्तो महीं निविशते रवि:,धौम्य बोले--राजन्! सृष्टिके प्रारम्भकालमें जब सभी प्राणी भूखसे अत्यन्त व्याकुल हो रहे थे, तब भगवान् सूर्यने पिताकी भाँति उन सबपर दया करके उत्तरायणमें जाकर अपनी किरणोंसे पृथ्वीका रस (जल) खींचा और दक्षिणायनमें लौटकर पृथ्वीको उस रससे आविष्ट किया 4 स्ि नि पर झ जय प् क्र पाण्डवोंका वनगमन उर्वशीका अर्जुनको शाप देना नलका अपने पूर्वरूपमें प्रकट होकर दमयन्तीसे मिलना भीताप्रेसे गो जमदग्निका परशुरामसे कार्तवीर्य-अर्जुनका अपराध बताना महाप्रलयके समय भगवान् मत्स्यके सींगमें बँधी हुई मनु और सप्तर्षियोंसहित नौका मार्कण्डेय मुनिको अक्षयवटकी शाखापर बालमुकुन्दका दर्शन #% कि
gatvottarāyaṇaṁ tejo rasān uddhṛtya raśmibhiḥ | dakṣiṇāyanam āvṛtto mahīṁ niviśate raviḥ ||
Dhaumya nói: “Tâu Đại vương, Mặt Trời đi theo lộ trình phương bắc (uttarāyaṇa) và dùng tia sáng rút lên tinh chất của đất—độ ẩm, nước. Rồi theo lộ trình phương nam (dakṣiṇāyana) mà trở lại, Ngài an trụ trên mặt đất, khiến đất lại thấm đẫm tinh chất ấy.”
धौग्य उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Sun’s movement as a compassionate, orderly cosmic function: by drawing up and then returning moisture, he sustains life. Ethically, it models dharmic governance—like the Sun, a ruler should act with paternal compassion and maintain cycles that nourish all beings.
Dhaumya explains to the king a cosmological account of the Sun’s northward and southward courses. He describes how the Sun extracts the earth’s moisture with his rays and then returns, pervading the earth again—an image used to clarify how natural cycles support living beings.