Shloka 80
Ajñātavāsa-saṅkalpaḥ — Yudhiṣṭhira’s Resolve and Dhaumya’s Exempla on Concealment
यदि नोत्सहसे गन्तुं सरुज॑ त्वां हि लक्षये । न च ज्ञास्यसि पन्थानं तमसा संवृते वने,परंतु मैं आपको रुग्ण देख रही हूँ। ऐसी दशामें यदि आपके मनमें चलनेका उत्साह न हो अथवा इस तिमिराच्छन्न वनमें यदि आपको रास्तेका ज्ञान न हो सके तो आपकी अनुमति होनेपर हम दोनों कल सबेरे, जब वनकी हर एक वस्तु स्पष्ट दीखने लगे, घर चलेंगे। अनघ! यदि आपकी रुचि हो तो एक रात हमलोग यहीं निवास करें
yadi notsahase gantuṃ sarujaṃ tvāṃ hi lakṣaye | na ca jñāsyasi panthānaṃ tamasā saṃvṛte vane ||
Yama nói: “Nếu nàng không đủ sức đi tiếp—vì ta thấy nàng đang đau đớn—và nếu trong khu rừng bị bóng tối che phủ này nàng cũng không thể nhận ra lối đi, thì với sự thuận ý của nàng, chúng ta hãy lên đường về nhà vào rạng đông ngày mai, khi mọi vật trong rừng hiện rõ. Hỡi người vô tì vết, nếu nàng bằng lòng, ta và nàng hãy ở lại đây một đêm.”
यम उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes compassionate prudence: when someone is unwell and conditions are unsafe (darkness obscuring the path), one should not force action but choose a safer time and provide supportive companionship, seeking consent and prioritizing wellbeing.
Yama addresses a companion who appears sick and unable to navigate a dark forest. He proposes waiting through the night and traveling at dawn, when visibility returns, framing the decision as dependent on the other’s consent.