Shloka 5
Ajñātavāsa-saṅkalpaḥ — Yudhiṣṭhira’s Resolve and Dhaumya’s Exempla on Concealment
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम् । तत् स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्थातु शक्तिरस्ति मे,सत्यवानने कहा--सावित्री! आज लकड़ी काटनेके परिश्रमसे मेरे सिरमें दर्द होने लगा है, सारे अंगोंमें पीड़ा हो रही है और हृदय दग्ध-सा होता जान पड़ता है। मितभाषिणी प्रिये! मैं अपने-आपको अस्वस्थ-सा देख रहा हूँ। ऐसा जान पड़ता है, कोई शूलोंसे मेरे सिरको छेद रहा है। कल्याणि! अब मैं सोना चाहता हूँ। मुझमें खड़े रहनेकी शक्ति नहीं रह गयी है
śūlair iva śiro viddham idaṁ saṁlakṣayāmy aham | tat svaptum icche kalyāṇi na sthātuṁ śaktir asti me ||
“Ta cảm thấy như đầu mình bị những mũi nhọn đâm xuyên. Thấy rõ tình trạng ấy nơi bản thân, hỡi người cát tường, ta muốn nằm xuống và ngủ; ta không còn sức để đứng nữa.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds human vulnerability and the inevitability of bodily decline, setting the ethical stage for Sāvitrī’s steadfast dharma—care, vigilance, and unwavering commitment in the face of impending loss.
In Mārkaṇḍeya’s narration of the Sāvitrī–Satyavān episode, Satyavān suddenly feels intense pain and weakness (as if his head were pierced) and tells Sāvitrī he can no longer stand and wishes to lie down and sleep—an ominous moment preceding the encounter with Death.