Shloka 1
Dyumatsena’s Restoration and Sāvitrī’s Disclosure of Yama’s Boons (आरण्यकपर्व, अध्याय २८२)
8 () ऑपफज अप एकाशीत्यवथिकद्वधिशततमो< ध्याय: रावण और सीताका संवाद मार्कण्डेय उवाच ततस्तां भर्तृशोकार्ता दीनां मलिनवाससम् | मणिशेषाभ्यलड्कारां रुदतीं च पतिव्रताम्,मार्कण्डेयजी कहते हैं--युधिष्ठिर!| तदनन्तर एक दिन जब पतिव्रता सीता स्वामीके वियोगके दुःखसे पीड़ित हो मैले कपड़े पहने केवल चूड़ामणिमात्र आभूषण धारण किये राक्षसियोंसे घिरी हुई एक शिलापर बैठी दीनभावसे रो रही थीं, उसी समय देवता, दानव, गन्धर्व, यक्ष और किम्पुरुष किसीसे कभी युद्धमें परास्त न होनेवाला रावण कामबाणसे पीड़ित हो अशोकवाटिकामें गया। वहाँ उसने सीताको देखा और कामवेदनासे व्यथित होकर वह उनके समीप चला गया
Mārkaṇḍeya uvāca: tatastāṃ bhartṛśokārtāṃ dīnāṃ malinavāsasam | maṇiśeṣābhyalaṅkārāṃ rudatīṃ ca pativratām ||
Mārkaṇḍeya nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira! Sau đó, một ngày kia, Sītā—người giữ trọn hạnh nguyện của bậc hiền thê—đau đớn vì sầu ly biệt chồng, ngồi thảm thiết, mặc áo quần lấm bẩn, chỉ còn mang viên châu trên búi tóc (cūḍāmaṇi) làm trang sức, và khóc than.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights steadfast dharma under duress: Sītā’s pativratā commitment and moral resilience remain intact despite isolation, grief, and external pressure—showing that virtue is measured by inner constancy, not comfort.
Mārkaṇḍeya describes Sītā in captivity: grieving for Rāma, dressed in soiled clothes, keeping only her jewel as an ornament, and weeping. This sets the emotional and ethical backdrop for Rāvaṇa’s approach and the ensuing dialogue.