Shloka 23
रावण–मारीचसंवादः तथा मृगप्रलोभनपूर्वकं सीताहरणोपक्रमः
Rāvaṇa–Mārīca Dialogue and the Decoy-Deer Prelude to Sītā’s Abduction
जरा मृत्यु: कुतस्तेषां हर्ष: प्रीति: सुखं न च । न दु:खं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने,मुने! उनमें जरा-मृत्युकी सम्भावना तो हो ही कैसे सकती है? हर्ष, प्रीति तथा सुख आदि विकारोंका भी उनमें सर्वथा अभाव ही है। ऐसी स्थितिमें उनके भीतर दुःख-सुख तथा राग-द्वेषादि कैसे रह सकते हैं?
jarā mṛtyuḥ kutas teṣāṃ harṣaḥ prītiḥ sukhaṃ na ca | na duḥkhaṃ na sukhaṃ cāpi rāgadveṣau kuto mune ||
Sứ giả thần linh nói: “Bạch hiền giả, làm sao già và chết có thể dính dáng đến họ? Nơi họ tuyệt nhiên không có chỗ cho những dao động như hân hoan, ái luyến hay khoái lạc. Trong trạng thái ấy, bạch hiền giả, làm sao khổ và vui có thể tồn tại trong họ—và làm sao tham ái cùng sân ghét có thể khởi lên?”
देवदूत उवाच
Educational Q&A
The verse teaches transcendence of dualities: one who abides in a purified, higher state (beyond bodily identification) is not governed by aging and death in the same way, and mental fluctuations—pleasure/pain, attachment/aversion—lose their hold. Ethically, it points toward vairāgya (dispassion) and steadiness as marks of spiritual maturity.
A divine messenger addresses a sage and argues that for certain exalted beings (or those established in a liberated condition), ordinary human conditions—aging, death, and emotional extremes—do not apply. The speech functions as instruction, emphasizing the inner state in which worldly opposites cannot take root.