Shloka 66

युधिष्ठिरमुदी क्षन्तः सेहुर्दु:खमनुत्तमम्‌ । अर्जुन, दोनों भाई नकुल-सहदेव, यशस्विनी द्रौपदी तथा सर्वश्रेष्ठ बलवान्‌ महातेजस्वी भीमसेन भी राजा युधिष्ठिरकी ओर देखते हुए महान्‌-से-महान्‌ दुःखको चुपचाप सहते रहे

yudhiṣṭhiram udīkṣantaḥ sehūr duḥkham anuttamam | arjunaḥ bhrātarau nakula-sahadevau yaśasvinī draupadī tathā sarvaśreṣṭho balavān mahātejā bhīmasenaś ca rājānaṃ yudhiṣṭhiram eva avalokya mahad api duḥkhaṃ tūṣṇīṃ sahamānāḥ sthitāḥ ||

Vaiśampāyana nói: Họ dồn ánh mắt về phía vua Yudhiṣṭhira mà chịu đựng nỗi sầu khôn sánh. Arjuna, hai người em Nakula và Sahadeva, nàng Draupadī lẫy lừng, và Bhīmasena—bậc nhất trong hàng trượng phu, mạnh mẽ và rực rỡ—đều lặng lẽ gánh chịu cả nỗi đau lớn nhất, chỉ hướng nhìn về Yudhiṣṭhira.

युधिष्ठिरम्Yudhiṣṭhira (as object: toward/at Yudhiṣṭhira)
युधिष्ठिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Accusative, Singular
उदीक्षन्तःlooking at / gazing toward
उदीक्षन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootउद्-ईक्ष्
FormMasculine, Nominative, Plural, शतृ (present active participle)
क्षन्तःenduring / bearing
क्षन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootक्षम्
FormMasculine, Nominative, Plural, शतृ (present active participle)
सेहुःthey endured / they bore
सेहुः:
Karta
TypeVerb
Rootसह्
FormPerfect (Liṭ), Third, Plural, Parasmaipada
दुःखम्sorrow, suffering
दुःखम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Accusative, Singular
अनुत्तमम्unsurpassed, extreme
अनुत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनुत्तम
FormNeuter, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
A
Arjuna
N
Nakula
S
Sahadeva
D
Draupadī
B
Bhīmasena

Educational Q&A

The verse highlights dharmic restraint: even when grief is overwhelming, the righteous response is steadiness, mutual support, and respect for the leader’s composure rather than uncontrolled outburst.

The Pandavas and Draupadī, watching Yudhiṣṭhira, silently bear an incomparable sorrow. Their attention remains fixed on him, indicating solidarity and the gravity of the crisis they are facing.