Shloka 21
Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
मनसोपचितिं कृत्वा निरस्य च बहिःक्रिया: । धृतराष्ट्रपुत्र नृपश्रेष्ठ दुर्योधन अपने निश्चयपर अटल रहकर आचमन करके पवित्र हो पृथ्वीपप कुशका आसन बिछा कुश और वल्कलके वस्त्र धारण करके बैठा और स्वर्गप्राप्तिकी इच्छासे वाणीका संयम करके उपवासके उत्तम नियमोंका पालन करने लगा। उस समय उसने मनके द्वारा मरनेका ही निश्चय करके स्नान-भोजन आदि बाहा क्रियाओंको सर्वथा त्याग दिया था ।। १९-२० ई || अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवा:
vaiśaṃpāyana uvāca | manasopacitiṃ kṛtvā nirasyaca bahiḥkriyāḥ | dhṛtarāṣṭraputra nṛpaśreṣṭha duryodhanaḥ svaniścayapar aṭalaḥ san ācamya pavitraḥ pṛthivīpapa kuśakā āsanaṃ bicchāya kuśa-valkala-vastrāṇi dhṛtvā upaviśya svargaprāptikāmyaṃ vāgniyamaṃ kṛtvā upavāsasya uttamān niyamān anutiṣṭhati sma | tadā sa manasā maraṇaniścayaṃ kṛtvā snāna-bhojanādibāhyakriyāḥ sarvathā tyaktavān | atha taṃ niścayaṃ tasya buddhvā daiteyadānavāḥ—pātālavāsinaḥ bhayaṅkarāḥ—ye pūrvakāle devaiḥ parājitāḥ, te manasā vicārayāmāsuḥ: “evaṃ duryodhanasya prāṇānte asmākaṃ pakṣa eva naśyet” iti | ataḥ taṃ svapārśvaṃ ānetuṃ mantravidyākuśalā daityāḥ tasmin kāle bṛhaspati-śukrācāryābhyāṃ varṇitān atharvavede pratipāditān mantrān āśritya agnivistārasādhyaṃ yajñakarma ārabdhavantaḥ, upaniṣatsu (āraṇyakeṣu) ca mantrajapayuktāḥ havanādikriyāḥ yāḥ proktāḥ tā api sampādayāmāsuḥ |
Vaiśaṃpāyana nói: Thu nhiếp tâm ý vào sự tĩnh lặng bên trong và gạt bỏ mọi hành vi bên ngoài, Duryodhana—con của Dhṛtarāṣṭra, bậc vương giả ưu tú—vẫn kiên định trong quyết tâm. Sau khi làm lễ ācamana (nhấp nước thanh tịnh), chàng trải một chỗ ngồi bằng cỏ kuśa trên mặt đất, khoác y phục bằng kuśa và vỏ cây rồi ngồi xuống. Mong đạt cõi trời, chàng tiết chế lời nói và bắt đầu giữ những kỷ luật tinh nghiêm của việc tuyệt thực. Khi ấy, đã quyết trong lòng lấy cái chết làm đích, chàng hoàn toàn từ bỏ các thói lệ bên ngoài như tắm rửa và ăn uống. Khi các Daiteya và Dānava—những kẻ hung tợn cư ngụ nơi Pātāla, từng bị chư thiên đánh bại thuở trước—biết được quyết tâm ấy, chúng nghĩ thầm: “Nếu Duryodhana chết theo cách này, phe ta ắt tiêu vong.” Vì thế, để gọi chàng về phía chúng, bọn quỷ thần tinh thông minh chú đã khởi sự một nghi lễ tế tự cần mở rộng lửa thiêng, dùng các thần chú Atharvaveda do Bṛhaspati và Śukrācārya truyền dạy; đồng thời chúng cũng thực hành các lễ hiến cúng và nghi thức liên hệ được nêu trong truyền thống Upaniṣad/Āraṇyaka, kèm theo tụng niệm thần chú.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the moral ambiguity of austerity: intense self-discipline (fasting, silence, renunciation of comforts) can be directed toward a goal like ‘heaven,’ yet the ethical quality depends on intention and alignment with dharma. It also shows how powerful vows can attract external forces—here, demonic powers—seeking to exploit a person’s resolve for their own ends.
Duryodhana undertakes a severe fast with controlled speech and ascetic dress, having inwardly resolved even upon death, abandoning normal bodily routines. The Daityas and Dānavas, fearing that his death would destroy their faction’s prospects, perform Atharvavedic mantra-rites and fire-sacrifices (with traditions linked to Bṛhaspati and Śukra) to summon him to themselves.