Shloka 16
द्वैतवनगमनम् (Dvāitavana-gamanam) — Journey and Settlement at Dvaita Forest-Lake
Devanagari script
सर्वाणि भूतानि नरेन्द्र पश्य तथा यथावद् विहितं विधात्रा । स्वयोनित: कर्म सदा चरन्ति नेशे बलस्येति चरेदधर्मम्,नरेन्द्र! देखो, ये समस्त प्राणी विधाताके विधानके अनुसार अपनी योनिके अनुरूप सदा कार्य करते रहते हैं, अत: अपनेको बलका स्वामी समझकर अधर्म न करे
Translation
Mārkaṇḍeya nói: “Hỡi đức vua, hãy nhìn muôn loài: theo đúng điều Đấng Tạo Hóa đã an bài, chúng luôn hành động theo giống loài (yoni) của mình. Vậy chớ tự cho mình là chủ của sức mạnh mà làm điều phi chính pháp (adharma).”
Word by Word
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Plural
भूतानिbeings, creatures
भूतानि:
Karta
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Nominative, Plural
नरेन्द्रO king (lord of men)
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
पश्यsee, observe
पश्य:
TypeVerb
Rootपश्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
यथाas, according as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
अवद्properly, duly (as an intensifier with यथा)
अवद्:
TypeIndeclinable
Rootअवद्
विहितम्ordained, prescribed
विहितम्:
TypeVerb
Rootवि-धा (धातु) → विहित (क्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
विधात्राby the ordainer/creator
विधात्रा:
Karana
TypeNoun
Rootविधातृ
FormMasculine, Instrumental, Singular
स्वयोनितःfrom/according to one’s own birth/species
स्वयोनितः:
TypeIndeclinable
Rootस्व-योनि
कर्मaction, deed
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
चरन्तिthey act, they behave
चरन्ति:
TypeVerb
Rootचर्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
ईशेis master (of), rules
ईशे:
TypeVerb
Rootईश्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
बलस्यof strength/power
बलस्य:
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Genitive, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
चरेत्should act/behave
चरेत्:
TypeVerb
Rootचर्
FormOptative, Third, Singular, Parasmaipada
अधर्मम्unrighteousness, wrongdoing
अधर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootअधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
नरेन्द्रO king
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
मार्कण्डेय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes