Shloka 12
अग्निवंशवर्णनम् (Agni-vaṃśa-varṇana) / The Genealogy and Function of Agni
इन्द्रिये:ः सृज्यते यद् यत् तत् तद् व्यक्तमिति स्मृतम् तदव्यक्तमिति ज्ञेयं लिड्ग्राह्ममतीन्द्रियम्,बाह्य इन्द्रियोंसे जिस-जिसका संसर्ग होता है, वह-वह व्यक्त माना गया है; परंतु जो विषय इन्द्रियग्राह्य नहीं है, केवल अनुमानसे जाना जाता है, उसे अव्यक्त समझना चाहिये
indriyaiḥ sṛjyate yad yat tat tad vyaktam iti smṛtam | tad avyaktam iti jñeyaṃ liṅgagrāhyam atīndriyam ||
Người thợ săn nói: “Bất cứ điều gì tiếp xúc với các căn (giác quan) đều được ghi nhớ là ‘hiển lộ’ (vyakta). Còn điều vượt ngoài tầm nắm bắt của giác quan—chỉ biết được nhờ suy luận và dấu hiệu vi tế—thì nên hiểu là ‘vô hiển’ (avyakta).”
व्याध उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two domains of knowledge: the manifest (vyakta), which is directly accessible through sensory contact, and the unmanifest (avyakta), which lies beyond the senses and is known only indirectly—through inference, signs, and subtle reasoning. It frames a disciplined way of knowing: do not treat the suprasensory as if it were a sensory object.
In the Vyādha’s discourse on dharma and right understanding, he explains how to classify objects of experience and knowledge. He instructs the listener that sensory experience yields knowledge of the manifest, while deeper realities that cannot be grasped by the senses must be approached through inference and thoughtful discernment.