Shloka 42
ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः
Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction
तस्मादर्थागमा: सर्वे मनोमोहविवर्धना: । कार्पण्यं दर्पमानौ च भयमुद्वेग एव च,“इसलिये धन-प्राप्तिके सभी उपाय मनमें मोह बढ़ानेवाले हैं। कृपणता, घमण्ड, अभिमान, भय और उद्वेग इन्हें विद्वानोंने देहधारियोंके लिये धनजनित दुःख माना है। धनके उपार्जन, संरक्षण तथा व्ययमें मनुष्य महान् दुःख सहन करते हैं और धनके ही कारण एक- दूसरेको मार डालते हैं। धनको त्यागनेमें भी महान् दुःख होता है और यदि उसकी रक्षा की जाय तो वह शत्रुका-सा काम करता है:
tasmād arthāgamāḥ sarve manomohavivardhanāḥ | kārpaṇyaṃ darpamānau ca bhayam udvega eva ca |
Vì thế, mọi phương cách mưu cầu của cải chỉ làm tăng thêm mê muội trong tâm. Từ của cải, nơi kẻ mang thân này, nảy sinh keo kiệt, kiêu căng và ngã mạn, sợ hãi và xao động không dứt—những khổ não mà bậc hiền trí nhận biết là do tài vật sinh ra.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse warns that the pursuit and acquisition of wealth tends to intensify mental delusion and gives rise to ethical and psychological faults—miserliness, arrogance, pride, fear, and anxiety—so the wise treat wealth as a frequent source of suffering for embodied life.
Vaiśampāyana continues a reflective discourse in the early Vana Parva, characterizing wealth-acquisition as spiritually and psychologically hazardous, setting a moral frame that critiques attachment to artha and its consequences.