Shloka 31
ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः
Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction
विप्रयोगे न तु त्यागी दोषदर्शी समागमे । विरागं भजते जनन््तुर्निर्विरो निरवग्रह:,“विषयोंके प्राप्त न होनेपर जो उनका त्याग करता है, वह त्यागी नहीं है; अपितु जो विषयोंके प्राप्त होनेपर भी उनमें दोष देखकर उनका परित्याग करता है, वस्तुतः वही त्यागी है--वही वैराग्यको प्राप्त होता है। उसके मनमें किसीके प्रति द्वेषभाव न होनेके कारण वह निर्वेर तथा बन्धनमुक्त होता है
viprayoge na tu tyāgī doṣadarśī samāgame | virāgaṃ bhajate jantur nirvairo niravagrahaḥ ||
Vaiśaṃpāyana nói: “Không phải cứ vì xa lìa các đối tượng dục lạc mà ‘từ bỏ’ chúng thì đã là người ly tham chân thật. Người ly tham đích thực là kẻ, ngay khi các đối tượng ấy hiện hữu trong tầm tay, vẫn thấy rõ lỗi lầm của chúng và buông bỏ sự chấp trước. Người ấy đạt đến vô dục (vairāgya); vì không nuôi lòng thù hằn với bất kỳ ai, nên trở thành kẻ không oán địch và không bị trói buộc bởi sự nắm giữ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Renunciation is not merely the forced absence of pleasures; it is the inner freedom that remains even when pleasures are available. True tyāga arises from discerning the defects of sense-enjoyments and releasing attachment, which leads to dispassion and a mind free from hostility and grasping.
Vaiśaṃpāyana delivers a reflective ethical maxim within the Vana Parva context, emphasizing the distinction between accidental abstinence (due to non-availability) and genuine renunciation grounded in insight and self-mastery.