Shloka 11
धर्मव्याधोपदेशः
Dharma-vyādha’s Instruction on Śiṣṭācāra and Dharma
राजोवाच केनेद्शी जातु परा हि दृष्टा वागुच्यमाना शकुनेन संस्कृता । यां वै कपोतो वदते यां च श्येन उभौ विदित्वा कथमस्तु साधु,राजा बोले--अहो! आजसे पहले किसने कभी भी किसी पक्षीके मुखसे ऐसी उत्तम संस्कृत भाषाका उच्चारण देखा या सुना है, जैसी कि ये कबूतर और बाज बोल रहे हैं? किस प्रकार इन दोनोंका स्वरूप जानकर इनके प्रति न््यायोचित बर्ताव किया जा सकता है?
rājovāca kenedṛśī jātu parā hi dṛṣṭā vāg ucyamānā śakunena saṃskṛtā | yāṃ vai kapoto vadate yāṃ ca śyena ubhau viditvā katham astu sādhu ||
Nhà vua nói: “Ai đã từng thấy hay nghe trước đây rằng một loài chim lại thốt ra lời nói ưu mỹ, tinh luyện, mang phong vị Sanskrit như thế? Ngôn ngữ mà chim bồ câu này nói, và cả chim ưng kia cũng nói—đã hiểu rõ chân tướng của cả hai, thì phải hành xử thế nào cho đúng đạo và công bằng đối với chúng?”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-problem: when two claimants (the dove seeking refuge and the hawk seeking its prey) present competing rights, one must understand each party’s nature and claims and then act in a way that is truly ‘sādhu’—ethically proper and just, not merely emotionally driven.
A king hears a dove and a hawk speaking in refined, Sanskrit-like language. Astonished, he asks how such speech can come from birds and, more importantly, how he should judge and behave rightly toward both after understanding their respective positions.