Shloka 80
इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्
Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration
उदय और अस्तके समय सूर्य राहुसे ग्रस्त दिखायी देगा। भगवान् इन्द्र समयपर वर्षा नहीं करेंगे ।। सस्यानि च न रोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते । अभीक्षणं क्रूरवादिन्य: परुषा रुदितप्रिया:,युगान्तकाल उपस्थित होनेपर बोयी हुई खेती उगेगी ही नहीं; स्त्रियाँ कठोर स्वभाववाली और सदा कटुवादिनी होंगी। उन्हें रोना ही अधिक पसंद होगा
udayāstamaye sūryo rāhuṇā grasta iva dṛśyate | bhagavān indraḥ samayena varṣāṃ na kariṣyati || sasyāni ca na ropsyante yugānte paryupasthite | abhīkṣṇaṃ krūravādinyāḥ paruṣā ruditapriyāḥ ||
Mārkaṇḍeya nói: “Lúc bình minh và hoàng hôn, Mặt Trời sẽ hiện ra như bị Rāhu nuốt chửng. Indra, chúa tể mưa, sẽ không ban mưa đúng thời. Khi tận cùng của thời đại đến gần, gieo hạt cũng chẳng nảy mầm. Phụ nữ sẽ trở nên cứng cỏi, luôn buông lời cay độc, và mang một sự ưa thích u ám đối với tiếng khóc than.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse presents omens of yuga-ending decline: nature becomes irregular (eclipses, untimely rains, failed crops) and human conduct deteriorates (harsh speech, pervasive lamentation). Ethically, it warns that when dharma weakens, both the cosmos and society reflect disorder.
Mārkaṇḍeya is describing apocalyptic portents—cosmic signs involving the Sun and Rāhu, the failure of Indra’s seasonal rains, agricultural collapse, and changes in social temperament—framing them as indicators that the end of an age is approaching.