Shloka 17

Book 3, Āraṇyaka-parva — Adhyāya 19: Pradyumna’s Reproach of Withdrawal and the Ethics of Kṣātra Reputation

Devanagari script

प्रयुज्यमानमाज्ञाय दैतेयास्त्र महाबलम्‌ । ब्रह्मास्त्रेणान्तराच्छित्त्वा मुमोचान्यान्‌ पतत्रिण:,प्रद्यम्नने शाल्वको अति शक्तिशाली दैत्यास्त्रका प्रयोग करता जानकर ब्रह्मास्त्रके द्वारा उसे बीचमें ही काट डाला और अन्य बहुत-से बाण बरसाये

Transliteration

prayujyamānam ājñāya daiteyāstraṃ mahābalam | brahmāstreṇāntarāc chittvā mumocānyān patatriṇaḥ ||

Translation

Nhận ra một vũ khí Daitya hùng mạnh đang được vận dụng, chàng dùng Brahmāstra chặn giữa đường, chém đứt nó; rồi lại phóng ra vô số mũi tên khác. Đoạn này nhấn mạnh rằng sức mạnh áp đảo phải được đối trị không bằng cơn giận liều lĩnh, mà bằng sự phân minh và phản kích tương xứng, do bản lĩnh và tiết chế dẫn đường.

Word by Word

• प्रयुज्यमानम्: being employed/used
• प्रयुज्यमानम्: Karma
• Type: Verb
• Root: प्र-युज् (धातु) → प्रयुज्यमान (वर्तमान-कालिक कर्मणि कृदन्त)
• Form: Neuter, Accusative, Singular, Passive, Present (participle)

• आज्ञाय: having known/recognizing
• Type: Indeclinable
• Root: आ-ज्ञा (धातु) → आज्ञाय (क्त्वा-अव्यय)
• Form: Gerund (क्त्वा)

• दैतेय-अस्त्रम्: the Daitya-weapon (demonic missile)
• दैतेय-अस्त्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दैतेय (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• महाबलम्: very powerful
• Type: Adjective
• Root: महाबल (प्रातिपदिक: महा + बल)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• ब्रह्म-अस्त्रेण: with the Brahma-weapon
• ब्रह्म-अस्त्रेण: Karana
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• अन्तरात्: in the middle / midway
• अन्तरात्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तरा (अव्यय/उपसर्गार्थ) → अन्तरात् (अव्ययीभाव-प्रयोग, पञ्चमी-अर्थे)
• Form: in-between/midway (ablatival sense)

• छित्त्वा: having cut
• Type: Indeclinable
• Root: छिद् (धातु) → छित्त्वा (क्त्वा-अव्यय)
• Form: Gerund (क्त्वा)

• मुमोच: released/let loose
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: Perfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada

• अन्यान्: other
• अन्यान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• पतत्रिणः: arrows (lit. winged ones)
• पतत्रिणः: Karma
• Type: Noun
• Root: पतत्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Accusative, Plural

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• वायुदेव (Vāyudeva)
• दैतेयास्त्र (Daiteya-astra)
• ब्रह्मास्त्र (Brahmāstra)
• पतत्रिणः (arrows)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Even in battle, power should be governed by clear perception and restraint: recognize the threat, neutralize it with an appropriate counter, and act to protect rather than to indulge anger.

What is happening in the narrative?

Vāyudeva describes how a formidable Daitya-weapon is detected as it is launched; it is cut down mid-flight by the Brahmāstra, after which many additional arrows are released.