Shloka 23
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
गड़ायां हि न शक्नोमि बृहत्त्वाच्चेष्टितुं प्रभो । समुद्र नय मामाशु प्रसीद भगवज्निति,शत्रुदमन! फिर वह मत्स्य वहाँ कुछ कालतक बढ़ता रहा। फिर एक दिन मनुको देखकर उसने कहा--'प्रभो! मेरा शरीर अब इतना बड़ा हो गया है कि मैं गंगाजीमें हिल- डुल नहीं सकता। अतः मुझे शीघ्र ही समुद्रमें ले चलिये। भगवन्! आप प्रसन्न होकर मुझपर इतनी कृपा अवश्य कीजिये।' कुन्तीनन्दन! तब मनुने स्वयं उस मत्स्यको गंगाजीके जलसे निकालकर समुद्रतक पहुँचाया और उसमें छोड़ दिया
gaṅgāyāṃ hi na śaknomi bṛhattvāc ceṣṭituṃ prabho | samudraṃ naya mām āśu prasīda bhagavan iti śatrudamana ||
Mārkaṇḍeya nói: “Thưa Chúa thượng, vì thân ta quá lớn nên ta không còn cựa quậy trong Gaṅgā được nữa. Xin mau đưa ta ra biển. Ôi bậc đáng tôn, xin rủ lòng ban cho ta ân huệ này.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma as protective responsibility: when a being seeks help and depends on you, compassion and steadfast duty require providing appropriate care—even when it demands effort or inconvenience.
A fish that Manu has been protecting grows so large that it can no longer move in the Gaṅgā and asks to be taken to the ocean. Manu then carries it from the river and releases it into the sea.