Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Āraṇyaka-parva, Adhyāya 17 — Śālva’s encampment and the Yādava counter-engagement at Dvārakā

स शाल्वबाणै राजेन्द्र विद्धो रुक्मिणिनन्दन: । मुमोच बाणं त्वरितो मर्मभेदिनमाहवे,राजेन्द्र! शाल्वके बाणोंसे घायल होकर रुक्मिणी-नन्दन प्रद्युम्नने तुरंत ही उस युद्धभूमिमें शाल्वपर एक ऐसा बाण चलाया, जो मर्मस्थलको विदीर्ण कर देनेवाला था इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि अर्जुनाभिगमनपर्वणि सौभवधोपाख्याने सप्तदशो<ड्ध्याय:

sa śālvabāṇai rājendra viddho rukmiṇīnandanaḥ | mumoca bāṇaṃ tvarito marmabhedinam āhave rājendra ||

Tâu đại vương, bị tên của Śālva bắn trúng, Pradyumna—ái tử của Rukmiṇī—lập tức trên chiến địa phóng một mũi tên nhắm xuyên vào yếu huyệt của Śālva. Cảnh này nêu rõ bổn phận của chiến sĩ: dưới đòn công kích phải đáp trả quyết liệt; đồng thời phơi bày sự lạnh lùng chính xác của chiến tranh, nơi thắng lợi được tìm bằng cách đánh vào chỗ mong manh của đối phương.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
शाल्वबाणैःwith Śālva's arrows
शाल्वबाणैः:
Karana
TypeNoun
Rootशाल्वबाण
FormMasculine, Instrumental, Plural
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
विद्धःpierced, wounded
विद्धः:
Karta
TypeVerb
Rootविद् (व्यध्/विध्) धातु
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
रुक्मिणिनन्दनःRukmiṇī's son (Pradyumna)
रुक्मिणिनन्दनः:
Karta
TypeNoun
Rootरुक्मिणिनन्दन
FormMasculine, Nominative, Singular
मुमोचreleased, let fly
मुमोच:
Karta
TypeVerb
Rootमुच्
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
बाणम्an arrow
बाणम्:
Karma
TypeNoun
Rootबाण
FormMasculine, Accusative, Singular
त्वरितःswift, quickly (having hastened)
त्वरितः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्वरित
FormMasculine, Nominative, Singular
मर्मभेदिनम्vital-spot-piercing
मर्मभेदिनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमर्मभेदिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
आहवेin battle
आहवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआहव
FormMasculine, Locative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
Ś
Śālva
P
Pradyumna
R
Rukmiṇī
A
arrows (bāṇa)
B
battlefield (āhava)

Educational Q&A

Within the frame of kṣatriya-dharma, a warrior who is attacked must not collapse into fear or passivity; he must respond with alertness and skill. The verse also hints at the ethical tension of war: success often depends on striking ‘marmas’ (vital points), revealing the harsh, life-and-death realism of combat even when fought under dharmic codes.

Śālva wounds Pradyumna with arrows. In immediate retaliation, Pradyumna quickly shoots a powerful, vital-point-piercing arrow at Śālva on the battlefield.