Shloka 36
Kubera’s Fivefold Nīti and Protection of the Pāṇḍavas (वैश्रवणोपदेशः)
उस पर्वतके ऊपर बहुत-सी अत्यन्त दुर्गम गुफाएँ थीं और अनेक दुर्गम्य प्रदेश थे। पाण्डव उन सबको सुखपूर्वक लाँचकर आगे बढ़ गये। पुरोहित धौम्य, द्रौपदी, चारों पाण्डव तथा महर्षि लोमश--ये सब लोग एक साथ चल रहे थे। कोई पीछे नहीं छूटता था ।। ते मृगद्धिजसंघुष्टं नानाद्रुमलतायुतम् | शाखामृगगणैश्वैव सेवितं सुमनोरमम्,आगे बढ़ते हुए वे महाभाग पाण्डव पुण्यमय माल्यवान् नामक महान पर्वतपर जा पहुँचे, जो अनेक प्रकारके वृक्षों और लताओंसे सुशोभित तथा अत्यन्त मनोरम था। वहाँ मृगोंके झुंड विचरते और भाँति-भाँतिके पक्षी कलरव कर रहे थे। बहुत-से वानर भी उस पर्वतका सेवन करते थे। उसके शिखरपर कमलमण्डित सरोवर, छोटे-छोटे जलकुण्ड और विशाल वन थे
te mṛgadvija-saṅghuṣṭaṃ nānā-druma-latā-yutam | śākhā-mṛga-gaṇaiś caiva sevitaṃ su-manoramam ||
Trên ngọn núi ấy có vô số hang động cực kỳ hiểm trở và nhiều miền đất khó bề đặt chân. Các Pāṇḍava vẫn ung dung vượt qua tất cả và tiến bước. Tế sư Dhaumya, Draupadī, bốn anh em Pāṇḍava và đại hiền Lomasa cùng đi một đoàn; không ai bị bỏ lại. Cứ thế tiến lên, những Pāṇḍava phúc đức đến ngọn núi lớn thiêng liêng tên Mālyavān, đẹp lạ thường, điểm trang bởi muôn loài cây và dây leo. Ở đó đàn nai rong chơi, chim muông đủ loại hót vang, bầy khỉ cũng thường lui tới sườn núi. Trên đỉnh có hồ sen rực rỡ, những vũng nước nhỏ và rừng già bát ngát.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined togetherness and endurance: the Pāṇḍavas proceed through difficult terrain without abandoning companions, embodying steadiness (dhṛti) and mutual responsibility even amid hardship.
During their forest exile, the Pāṇḍavas advance to the sacred mountain Mālyavān, described as lush and resonant with wildlife—deer, birds, and monkeys—setting a vivid scene for their continued journey.