Shloka 18
Śibi’s Weighing of Dharma
The Hawk and the Dove Trial) — शिबेर्धर्मतुला (श्येन-कपोतोक्तिः
नरश्रेष्ठ) इस देशमें दूसरी आश्वर्यकी बात यह है कि यहाँ निवास करनेवाले साधकको युगके अन्तमें पार्षदों तथा पार्वतीसहित इच्छानुसार रूप धारण करनेवाले भगवान् शंकरका प्रत्यक्ष दर्शन होता है। इस सरोवरके तटपर चैत्र मासमें कल्याणकामी याजक पुरुष अनेक प्रकारके यज्ञोंद्वारा परिवारसहित पिनाकधारी भगवान् शिवकी आराधना करते हैं। इस तालाबमें श्रद्धापूर्वक स्नान एवं आचमन करके पापमुक्त हुआ जितेन्द्रिय पुरुष शुभ लोकोंमें जाता है; इसमें संशय नहीं है। यह सरोवर उज्जानक नामसे प्रसिद्ध है। यहाँ भगवान् स्कन्द तथा अरुन्धतीसहित महर्षि वसिष्ठने साधना करके सिद्धि एवं शान्ति प्राप्त की है ।। १४-- १७ || हृदश्न कुशवानेष यत्र पद्म॑ कुशेशयम् | आश्रमश्चैव रुक्मिण्या यत्राशाम्यदकोपना
hṛdaś ca kuśavāneṣa yatra padmaṁ kuśeśayam | āśramaś caiva rukmiṇyā yatrāśāmyad akopanā ||
“Này bậc trượng phu ưu tú! Ở xứ này còn có điều kỳ diệu khác: người tu hành cư trú nơi đây, vào cuối một kỷ nguyên, sẽ được trực kiến Thần Śaṅkara—Đấng có thể tùy ý hiện thân—cùng các tùy tùng và Nữ thần Pārvatī. Trên bờ hồ này, vào tháng Caitra, những người chủ tế cầu phúc, cùng quyến thuộc, dùng nhiều loại tế lễ mà thờ phụng Thần Śiva, Đấng cầm cung Pināka. Ai với lòng tin kính tắm gội và làm ācaman trong hồ này, được sạch tội—tự chế các căn—sẽ đi đến các cõi lành; điều ấy không nghi ngờ. Hồ này nổi danh là Ujjānaka. Tại đây, Thần Skanda và đại ṛṣi Vasiṣṭha, cùng Arundhatī, đã tu tập và đạt được thành tựu cùng an tịnh. “Đây là hồ và lùm cỏ kuśa, nơi hoa sen—nương giữa cỏ kuśa—nở rộ. Và đây nữa là am thất của Rukmiṇī, nơi người hiền hòa, không còn sân giận, đã tìm được sự an nhiên.”
लोगश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights tīrtha-like sacred space: natural purity (lake, lotus, kuśa) and the ethical ideal of inner pacification (śama) embodied by the ‘akopanā’—one free from anger—suggesting that holiness is tied to self-control and calmness.
The speaker points out a specific sacred locale—its lake, kuśa-grove, and lotus—and identifies an associated hermitage belonging to Rukmiṇī, noting that this is a place where she attained calmness.