Shloka 22
च्यवन-यज्ञे अश्विनोः सोमग्रहण-विवादः
Cyavana’s Sacrifice and the Aśvins’ Soma Dispute
च्यवन ऋषिके तपोबलसे वहाँ कृत्या प्रकट हो गयी। उस कृत्याके रूपमें महापराक्रमी विशालकाय महादैत्य मदका प्रादुर्भाव हुआ। जिसके शरीरका वर्णन देवता तथा असुर भी नहीं कर सकते। उस असुरका विशाल मुख बड़ा भयंकर था। उसके आगेके दाँत बड़े तीखे दिखायी देते थे। उसका ठोड़ीसहित नीचेका ओषछ्ठ धरतीपर टिका हुआ था और दूसरा स्वर्गलोकतक पहुँच गया था। उसकी चार दाढ़ें सौ-मौ योजनतक फैली हुई थीं || १९-- २१ || इतरे तस्य दशना बभूवुर्दशयोजना: । प्रासादशिखराकारा: शूलाग्रसमदर्शना:,उस दैत्यके दूसरे दाँत भी दस-दस योजन लम्बे थे। उनकी आकृति महलोंके कँगूरोंके समान थी। उनका अग्रभाग शूलके समान तीखा दिखलायी देता था
cyavana-ṛṣike tapo-balena tatra kṛtyā prakaṭā babhūva | tasmin kṛtyā-rūpe mahā-parākramī viśāla-kāyo mahā-daityo madakaḥ prādurbabhūva | yasya śarīra-varṇanaṃ devāś ca asurāś ca na śaknuvanti | tasya asurasya viśālaṃ mukhaṃ mahad bhayaṅkaram āsīt | tasya purato dantāḥ atitīkṣṇāḥ pratyadṛśyanta | tasya adhoṣṭhaṃ sa-cibukaṃ pṛthivyāṃ nyastaṃ, paraṃ tu svarga-lokaṃ yāvat prāptam | tasya catvāraḥ dāḍhāḥ śata-yojana-vistīrṇāḥ | itare tasya daśanā babhūvur daśa-yojanāḥ | prāsāda-śikhara-ākārāḥ śūla-agra-sama-darśanāḥ ||
Lomaśa nói: Nhờ sức khổ hạnh của hiền giả Cyavana, một kṛtyā bỗng hiện ra ngay tại đó. Mang hình tướng của tạo vật do nghi thức sinh ra, một đại ác ma khổng lồ tên Madaka xuất hiện—lớn đến mức chư thiên và loài a-tu-la cũng không thể tả hết thân hình. Miệng hắn mênh mông đáng sợ; răng trước sắc nhọn. Môi dưới cùng cằm đặt trên mặt đất, còn môi trên vươn tới cõi trời. Bốn chiếc nanh lớn trải dài, mỗi chiếc một trăm do-tuần; những răng khác mỗi chiếc dài mười do-tuần, tựa chóp tháp cung điện, đầu nhọn như mũi giáo.
लोगश उवाच
Educational Q&A
The passage highlights tapas as a real, consequential force: disciplined austerity can produce immense power (here, a kṛtyā taking demonic form). Ethically, it implies that spiritual power must be governed by dharma and restraint, since what is generated can become terrifying and destructive if not rightly directed.
Lomasha narrates that through Cyavana’s ascetic power a kṛtyā manifests, and in that form a gigantic demon named Madaka appears. The verse focuses on hyperbolic physical description—mouth, lips, fangs, and teeth measured in yojanas—to convey overwhelming terror and supernatural magnitude.