Shloka 12
Cyavana’s Tapas, Sukanyā’s Curiosity, and Śaryāti’s Appeasement (च्यवन-सुकन्या-उपाख्यान आरम्भ)
तामाबभाषे कल्याणीं सा चास्य न शृणोति वै । ततः: सुकन्या वल्मीके दृष्टवा भार्गवचक्षुषी,उन्होंने उस कल्याणमयी राजकन्याको पुकारा; परंतु वह (त्रह्मर्षिका कण्ठ दुर्बल होनेके कारण) उनकी आवाज नहीं सुनती थी। उस बाँबीमें मुनिवर च्यवनकी चमकती हुई आँखोंको देखकर उसे बहुत कौतूहल हुआ। उसकी बुद्धिपर मोह छा गया और उसने विवश होकर यह कहती हुई कि “देखूँ यह क्या है?” एक काँटेसे उन्हें छेद दिया। उसके द्वारा आँखें बिंध जानेके कारण परम क्रोधी ब्रह्मर्षि च्यवन अत्यन्त कुपित हो उठे। फिर तो उन्होंने शर्यातिकी सेनाके मल-मूत्र बंद कर दिये। मल-मूत्रका द्वार बंद हो जानेसे मलावरोधके कारण सारी सेनाको बहुत दुःख होने लगा। सैनिकोंकी ऐसी अवस्था देखकर राजाने सबसे पूछा--“यहाँ नित्य-निरन्तर तपस्यामें संलग्न रहनेवाले वयोवृद्ध महामना च्यवन रहते हैं। वे स्वभावतः बड़े क्रोधी हैं। उनका जानकर या बिना जाने आज किसने अपकार किया है? जिन लोगोंने भी ब्रह्मर्षिका अपराध किया हो, वे तुरंत सब कुछ बता दें, विलम्ब न करें।' ५ 080 तब सम्पूर्ण सैनिकोंने उनसे कहा--“महाराज! हम नहीं जानते कि किसके द्वारा उनका अपराध हुआ है?
tām ābabhāṣe kalyāṇīṃ sā cāsya na śṛṇoti vai | tataḥ su-kanyā valmīke dṛṣṭvā bhārgava-cakṣuṣī ||
Ngài gọi nàng thiếu nữ cát tường ấy, nhưng nàng hoàn toàn không nghe thấy. Rồi Sukanyā trông thấy trong ụ mối đôi mắt sáng rực của Bhārgava (Cyavana), liền bị tò mò cuốn lấy; trí xét đoán mờ đi, nàng buột miệng: “Đây là gì vậy?” và dùng gai đâm vào mắt ấy. Bị thương nơi mắt, brahmarṣi Cyavana vốn cực kỳ nóng giận bùng lên phẫn nộ, rồi khiến đạo bài tiết và tiểu tiện của quân đội vua Śaryāti bị bế tắc. Khi các đường ấy bị chặn, toàn quân đau đớn khôn cùng; thấy binh sĩ như vậy, nhà vua tra hỏi: ai—dù cố ý hay vô tình—đã xúc phạm vị hiền giả già luôn khổ hạnh và dễ nổi giận ấy, và truyền kẻ có lỗi phải lập tức thú nhận, chớ chần chừ.
लोगश उवाच