Shloka 27
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
युधिछिर उवाच ऋष्यश्ड्र: कथं मृग्यामुत्पन्न: काश्यपात्मज: । विरुद्धे योनिसंसगे कथं च तपसा युतः,युधिष्ठिरने पूछा--भगवन्! कश्यपनन्दन विभाण्डकके पुत्र ऋष्यशुंग मृगीके पेटसे कैसे उत्पन्न हुए? मनुष्यका पशुयोनिसे संसर्ग करना तो शास्त्र और व्यवहार दोनों ही दृष्टियोंसे विरुद्ध है। ऐसे विरुद्ध योनि-संसर्गसे उत्पन्न हुआ बालक तपस्वी कैसे हो सका? उस बुद्धिमान् बालकके भयसे बल और वृत्रासुरका विनाश करनेवाले देवराज इन्द्रने अनावृष्टिके समय वर्षा कैसे की?
yudhiṣṭhira uvāca | ṛṣyaśṛṅgaḥ kathaṁ mṛgyām utpannaḥ kāśyapātmajaḥ | viruddhe yonisaṁsarge kathaṁ ca tapasā yutaḥ | tasya buddhimato bālād indro balavṛtrahā | anāvṛṣṭau kathaṁ vṛṣṭiṁ cakāra bhayapīḍitaḥ ||
Yudhiṣṭhira thưa: “Bạch Thánh giả! Làm sao Ṛṣyaśṛṅga—con của Vibhāṇḍaka, thuộc dòng Kaśyapa—lại sinh ra từ bụng một con nai cái? Vì sự phối hợp giữa những ‘tử cung’ bất tương hợp như thế trái cả kinh điển lẫn phép tắc thế gian. Vậy một đứa trẻ sinh từ sự kết hợp vượt phép ấy làm sao có thể đầy đủ uy lực khổ hạnh? Và Indra—đấng diệt Bala và Vṛtra—khi hạn hán ngự trị, đã vì sợ cậu bé trí tuệ ấy mà khiến mưa rơi xuống bằng cách nào?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic problem: even when an origin appears ethically and scripturally ‘incompatible’ (viruddha yonisaṁsarga), spiritual excellence (tapas) and its world-ordering effects can still manifest. It invites reflection on how dharma evaluates birth, conduct, and inner power, and how ascetic merit can compel even gods to restore cosmic balance (rain).
Yudhiṣṭhira questions the sage (in the surrounding dialogue) about the extraordinary account of Ṛṣyaśṛṅga’s birth from a doe, how he nevertheless became a powerful ascetic, and how Indra—despite being a mighty slayer of demons—was compelled by fear of the boy’s tapas to send rain during a drought.