Shloka 21
गङ्गाधारणम् (Gaṅgādhāraṇa) — Śiva Bears the Descent of Gaṅgā
राजन! उनके ऐसा कहनेपर राजा भगीरथने हिमालयनन्दिनी गंगाको हाथ जोड़कर प्रणाम किया और इस प्रकार कहा--“वरदायिनी महानदी! मेरे पितामह यज्ञसम्बन्धी अश्वका पता लगाते हुए कपिलके कोपसे यमलोकको जा पहुँचे हैं। वे सब महात्मा सगरके पुत्र थे और उनकी संख्या साठ हजार थी। भगवान् कपिलके निकट जाकर वे सब-के-सब क्षणभरमें भस्म हो गये। इस प्रकार दुर्मुत्युसे मरनेके कारण उन्हें स्वर्गमें निवास नहीं प्राप्त हुआ है। महानदी! जबतक तुम अपने जलसे उनके भस्म हुए शरीरोंको सींच न दोगी तबतक उन सगरपुत्रोंकी सदगति नहीं हो सकती। महाभागे! मेरे पितामह सगरकुमारोंको स्वर्गमें पहुँचा दो। महानदी! मैं उन्हींके उद्धारके लिये तुमसे याचना करता हूँ || १६-- २० || लोगश उवाच एतच्छुत्वा वचो राज्ञो गड़्ा लोकनमस्कृता । भगीरथमिदं वाक्य सुप्रीता समभाषत,लोमशजी कहते हैं--राजन्! राजा भगीरथकी यह बात सुनकर विश्ववन्दिता गंगा अत्यन्त प्रसन्न हुईं और उनसे इस प्रकार बोलीं--
lomasha uvāca | etac chrutvā vaco rājño gaṅgā lokanamaskṛtā | bhagīratham idaṃ vākyaṃ suprītā samabhāṣata ||
Lomasha nói: Nghe lời nhà vua, sông Hằng—được muôn cõi tôn kính—vô cùng hoan hỷ. Rồi nàng cất lời với Bhagiratha như sau. (Đoạn này đặt lời thỉnh cầu của Bhagiratha trong khuôn khổ bổn phận hiếu đạo và trách nhiệm từ bi: sự giải thoát của tổ tiên tùy thuộc vào nỗ lực chính nghĩa kết hợp với phương tiện thiêng liêng.)
लोगश उवाच
Educational Q&A
Righteous perseverance in service of one’s ancestors (pitṛ-dharma) is praised: sincere effort, humility, and devotion can move even cosmic powers, and sacred means (Gaṅgā’s purifying waters) are linked with ethical responsibility toward family and lineage.
After Bhagiratha’s request, Lomasha reports that the universally revered Gaṅgā is pleased by the king’s words and begins to reply—marking the turning point where the river-goddess responds to his plea.