Shloka 42
Devanagari script
पक्ष्मसम्पातजे काले नकुलेन विनाकृता । न लभामि धृतिं वीर साद्य जीवामि पश्य माम्,“वीर! आँखोंकी पलकें गिरनेमें जितना समय लगता है, उतनी देर भी नकुलसे अलग रहनेपर मैं धैर्य खो बैठती थी; परंतु अब इतने दिनोंसे उसे न देखकर भी जी रही हूँ। देखो, मैं कितनी निर्मम हूँ
Translation
“Hỡi dũng sĩ, thuở trước chỉ cần xa Nakula trong khoảnh khắc bằng một lần chớp mi, ta đã mất hết nghị lực; vậy mà nay, bao ngày không thấy mặt con, ta vẫn còn sống. Hãy nhìn xem—ta đã trở nên lạnh lùng, cứng cỏi đến nhường nào!”
Word by Word
पक्ष्मसम्पातजेin the time arising from the fall of the eyelids (i.e., in a blink)
पक्ष्मसम्पातजे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपक्ष्म-सम्पात-ज
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
कालेin (that) time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
नकुलेनby/with Nakula
नकुलेन:
Karana
TypeNoun
Rootनकुल
FormMasculine, Instrumental, Singular
विनाwithout
विना:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootविना
कृताmade/placed (being)
कृता:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
FormFeminine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
लभामिI obtain
लभामि:
TypeVerb
Rootलभ्
FormPresent (Lat), 1st, Singular, Parasmaipada
धृतिम्steadfastness, composure
धृतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootधृति
FormFeminine, Accusative, Singular
वीरO hero
वीर:
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Vocative, Singular
सI (she), that (woman)
स:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
अद्यtoday/now
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
जीवामिI live, I survive
जीवामि:
TypeVerb
Rootजीव्
FormPresent (Lat), 1st, Singular, Parasmaipada
पश्यsee!
पश्य:
TypeVerb
Rootपश्
FormImperative (Lot), 2nd, Singular, Parasmaipada
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormAccusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes