Shloka 49
अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्
Omens and Reception During Keśava’s Departure
प्रभो! मधुसूदन श्रीकृष्ण! आप माताको प्रणाम करके मेरे कथनानुसार धुृतराष्ट्र, दुर्योधन, अन्यान्य वयोवृद्ध नरेश, भीष्म, द्रोण, कृप, महाराज बाह्लीक, द्रोणपुत्र अश्वत्थामा, सोमदत्त, समस्त भरतवंशी क्षत्रिय-वृन्द तथा कौरवोंके मन्त्रकी रक्षा करनेवाले, मर्मवेत्ता, अगाधबुद्धि एवं महाज्ञानी विदुरके पास जाकर इन सबको हृदयसे लगाइयेगा-- ।। ४६-- ४८ || इत्युक्त्वा केशवं तत्र राजमध्ये युधिष्ठिर: । अनुज्ञातो निववृते कृष्णं कृत्वा प्रदक्षिणम्
ity uktvā keśavaṁ tatra rājamadhye yudhiṣṭhiraḥ | anujñāto nivavṛte kṛṣṇaṁ kṛtvā pradakṣiṇam ||
“Bạch Chúa tể! Madhusūdana, đức Śrī Kṛṣṇa! Xin Người trước hết đảnh lễ mẫu thân, rồi theo lời ta mà đến gặp Dhṛtarāṣṭra, Duryodhana, các bậc quân vương niên cao, Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, đại vương Bāhlīka, Aśvatthāmā con của Droṇa, Somadatta, toàn thể hàng kṣatriya dòng Bharata và các Kaurava; lại đến với Vidura—người gìn giữ mưu nghị của Kaurava, am tường chỗ then chốt, trí tuệ sâu thẳm, bậc đại trí—và hãy ôm lấy tất cả họ bằng tấm lòng chân thành.” Nói xong, giữa hội các vua, Yudhiṣṭhira xin cáo lui và rút về—sau khi kính cẩn đi nhiễu quanh Kṛṣṇa.
युधिष्ठिर उवाच
Educational Q&A
Even in conflict-driven political situations, dharma is upheld through humility, reverence, and correct conduct—seeking consent, honoring the worthy (especially Kṛṣṇa as guide/mediator), and maintaining self-restraint rather than acting from haste or pride.
After addressing Kṛṣṇa in the royal assembly and giving his instructions/appeal, Yudhiṣṭhira formally takes leave. He performs pradakṣiṇā of Kṛṣṇa as a sign of respect and then withdraws, marking a transition from counsel to action in the diplomatic mission.