Shloka 26
Nakula’s Adaptive Counsel to Kṛṣṇa in the Kuru Assembly (उद्योगपर्व, अध्याय ७८)
ऋते वर्षान्न कौन्तेय जातु निर्वर्तयेत् फलम् । अर्जुन! इसमें संदेह नहीं कि शान्ति और युद्ध--इन दोनों कार्योमेंसे किसी एकको हितकर समझकर अपनानेका सारा दायित्व मेरे हाथमें आ गया है; तथापि (इसमें प्रारब्धकी अनुकूलता अपेक्षित है) कुन्तीनन्दन! जुताई और सिंचाई करके कितना ही शुद्ध और सरस बनाया हुआ खेत क्यों न हो, कभी-कभी वर्षके बिना वह अच्छी उपज नहीं दे सकता
ṛte varṣān na kaunteya jātu nirvartayet phalam |
Arjuna nói: “Hỡi con của Kuntī, không có mưa thì mọi việc làm chẳng bao giờ thật sự kết trái. Trách nhiệm đã rơi vào tay ta: phải chọn điều lợi ích—hòa bình hay chiến tranh—song dẫu nỗ lực đã trọn vẹn, thành bại vẫn tùy thuộc mùa của số mệnh; như thửa ruộng được cày bừa và tưới tắm kỹ lưỡng vẫn có khi không cho vụ mùa tốt nếu mưa chẳng đến.”
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Human effort and right choice are necessary, but results are not fully controllable; success also depends on enabling conditions beyond one’s power (symbolized by rain), so one should act responsibly without assuming guaranteed outcomes.
In the Udyoga Parva’s deliberations before the great war, Arjuna speaks to a ‘Kaunteya’ (a son of Kuntī), reflecting on the heavy duty of deciding between peace and war and using the field-and-rain image to show that even well-executed plans may fail without favorable circumstances.