Shloka 23
Udyoga Parva Adhyaya 62 — Duryodhana’s Claim of Victory and Vidura’s Allegories on Discord and Risk
शकुनीनामिवाकाशे पदं नैवोपलभ्यते । एवं प्रज्ञानतृप्तस्य मुनेर्वर्त्म न दृश्यते
śakunīnām ivākāśe padaṃ naivopalabhyate | evaṃ prajñāna-tṛptasya muner vartma na dṛśyate ||
Vidura nói: Như dấu chân chim không thể tìm thấy giữa trời không, cũng vậy, lộ trình của bậc hiền triết đã mãn túc bởi trí tuệ không thể bị nhìn thấu. Người thật sự minh triết đi mà không để lại những vết tích quen thuộc của tham vọng, chấp thủ hay phô trương; hạnh kiểm của họ được dẫn dắt từ tuệ giác bên trong, không bởi những động cơ thế tục dễ đoán.
विदुर उवाच
Educational Q&A
A person fulfilled by wisdom is not easily read or predicted by ordinary social cues; their actions leave no ‘tracks’ of craving, ego, or attachment. This points to inner freedom and non-attachment as marks of true insight.
In Vidura’s counsel (Vidura-nīti) during the Udyoga Parva, he teaches through a metaphor: as birds leave no footprints in the sky, so the realized sage’s path cannot be traced by worldly observers—highlighting the subtlety of genuine virtue and wisdom.