Shloka 31
Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था
नकुल: सहदेवश्व धष्टद्युम्नश्न पार्षत: । सात्यकिर्द्रपदश्चैव धृष्टकेतुश्न सानुज:,संजय! युधिष्छिर जिनके नेता हैं, भगवान् मधुसूदन जिनके रक्षक हैं, पाण्डुपुत्र वीरवर अर्जुन और भीमसेन जिनके प्रमुख योद्धा हैं, नकुल, सहदेव, पृषद्वंशी धृष्टद्युम्न, सात्यकि, ट्रपद, धृष्टकेतु, सुकेतु, पांचालदेशीय उत्तमौजा, दुर्जय युधामन्यु, शिखण्डी, क्षत्रदेव, विराटकुमार उत्तर, काशि, चेदि तथा मत्स्यदेशके सैनिक, सूंजयवंशी क्षत्रिय, विराटकुमार बश्रु तथा पांचालदेशीय प्रभद्रकगण जिनके पक्षमें युद्धके लिये उद्यत हैं, जिनकी इच्छाके बिना देवराज इन्द्र भी इस पृथ्वीका अपहरण नहीं कर सकते, जो वीर तथा रणधीर हैं, जो पर्वतोंको भी विदीर्ण कर सकते हैं, जिनका प्रताप देवताओंके समान है तथा जो समस्त सदगुणोंसे सम्पन्न हैं, उन्हीं पाण्डवोंके साथ मेरा दुष्ट पुत्र दुर्योधन मेरे चीखते-चिल्लाते हुए भी युद्ध करना चाहता है
dhṛtarāṣṭra uvāca |
nakulaḥ sahadevaś ca dhṛṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ |
sātyakir drupadaś caiva dhṛṣṭaketuś ca sānujāḥ ||
Vua Dhṛtarāṣṭra nói: “Nakula và Sahadeva; Dhṛṣṭadyumna, con của Pārṣata (Drupada); Sātyaki; chính Drupada; và Dhṛṣṭaketu cùng các em trai của ông—tất cả họ cũng đứng về phía các Pāṇḍava.” Trong khung đạo lý rộng hơn của đoạn này, vị vua mù buộc phải thừa nhận liên minh hùng mạnh, thuận theo dharma, đang tụ hội quanh Yudhiṣṭhira—được Kṛṣṇa (Madhusūdana) che chở—trong khi than thở rằng con trai mình vẫn cố chấp đòi chiến tranh, bất chấp bao lời cảnh tỉnh.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Even when one recognizes the strength and righteousness of the opposing side, attachment and partiality can still drive destructive choices. Dhṛtarāṣṭra’s enumeration underscores the moral tragedy: clear knowledge is present, but ethical action is obstructed by familial attachment and Duryodhana’s obstinacy.
In Udyoga Parva, as war becomes imminent, Dhṛtarāṣṭra hears (through Sañjaya’s reports in the surrounding context) of the Pāṇḍavas’ supporters. In this verse he continues listing prominent allies—Nakula, Sahadeva, Dhṛṣṭadyumna, Sātyaki, Drupada, and Dhṛṣṭaketu with his brothers—highlighting the breadth of the Pāṇḍava alliance.