Shloka 61
संसारमें अग्नि एक महान् तेज है, वह काठमें छिपी रहती है; किंतु जबतक दूसरे लोग उसे प्रज्वलित न कर दें, तबतक वह उस काठको नहीं जलाती ।। स एव खलूु दारुभ्यो यदा निर्मथ्य दीप्यते | तद् दारु च वन चान्यन्निर्दहत्याशु तेजसा,वही अग्नि यदि काष्ठसे मथकर उद्दीप्त कर दी जाती है तो वह अपने तेजसे उस काठको, जंगलको तथा दूसरी वस्तुओंको भी जल्दी ही जला डालती है
sa eva khalu dārubhyo yadā nirmathya dīpyate | tad dāru ca vana cānyan nirdahaty āśu tejasā ||
Vidura nói: “Lửa là một uy lực lớn trong đời, ẩn mình trong gỗ; chừng nào chưa có ai nhóm lên, nó không thiêu chính khúc gỗ ấy. Nhưng cũng ngọn lửa ấy, khi được khơi ra bằng cách cọ xát hai thanh gỗ và làm cho bùng sáng, thì bằng sức nóng rực rỡ của mình, nó mau chóng thiêu rụi khúc gỗ, cả rừng, và mọi vật ở gần. Lời răn về đạo lý thật rõ: những lực tiềm ẩn—nhất là giận dữ, thù hằn, xung đột—có thể vô hại khi chưa bị khêu gợi; nhưng một khi bị cố ý kích động, chúng sẽ nhanh chóng hủy diệt ngay nguồn phát sinh và gieo tai họa vượt xa nguyên nhân ban đầu.”
विदुर उवाच
Educational Q&A
A destructive force can remain latent and harmless when left unstirred, but once intentionally provoked it rapidly grows beyond control, consuming even its own source and spreading wider harm. The implied counsel is to avoid kindling hostility and to practice restraint before conflict becomes irreversible.
Vidura is advising in the tense pre-war context of the Udyoga Parva. Using the metaphor of fire hidden in wood and ignited by friction, he warns that if others deliberately inflame a situation, it can quickly turn into a conflagration that destroys many—like a forest fire.