Shloka 29
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
न निल्नवं मन्त्रगतस्य गच्छेत् संसृष्टमन्त्रस्य कुसड्भतस्य । नचब्रूयान्नाश्वसिमि त्वयीति सकारणं व्यपदेशं तु कुर्यात्,दुष्ट सहायकोंवाला राजा जब बहुत लोगोंके साथ मन्त्रणा-समितिमें बैठकर सलाह ले रहा हो, उस समय उसकी बातका खण्डन न करे; “मैं तुमपर विश्वास नहीं करता” ऐसा भी न कहे, अपितु कोई युक्तिसंगत बहाना बनाकर वहाँसे हट जाय
na nilnavaṁ mantragatasya gacchet saṁsṛṣṭamantrasya kusaṅgatasya | na ca brūyān nāśvasimi tvayīti sakāraṇaṁ vyapadeśaṁ tu kuryāt ||
Vidura khuyên rằng: chớ công khai đối nghịch nhà vua khi vua đang nghị bàn giữa hội đồng đông người—nhất là khi vua bị vướng vào mưu nghị kín và chịu ảnh hưởng của kẻ xấu. Cũng đừng thẳng thừng nói: “Ta không tin ngươi.” Trái lại, hãy viện một cớ hợp lẽ, khéo bày lời, rồi rút lui khỏi nơi ấy—để giữ an thân, giữ thể diện, và còn đường cho lời khuyên chính đáng về sau.
विदुर उवाच
Educational Q&A
When a ruler is surrounded by many and swayed by corrupt advisers, direct confrontation or blunt distrust is unsafe and ineffective; one should disengage tactfully using a reasonable pretext, preserving one’s security and the chance to counsel rightly later.
Vidura is giving practical guidance on conduct at court: in a public council where the king’s deliberations are compromised by bad associates, a wise person should avoid open contradiction and instead withdraw diplomatically.