Shloka 48
चलानि हीमानि षडिन्द्रियाणि तेषां यद् यद् वर्धते यत्र यत्र । ततस्ततः ख्रवते बुद्धिरस्य छिद्रोदकुम्भादिव नित्यमम्भ:,ये छः इन्द्रियाँ बहुत ही चंचल हैं; इनमेंसे जो-जो इन्द्रिय जिस-जिस विषयकी ओर बढ़ती है, वहाँ-वहाँ बुद्धि उसी प्रकार क्षीण होती है, जैसे फूटे घड़ेसे पानी सदा चू जाता है
calāni hīmāni ṣaḍindriyāṇi teṣāṃ yad yad vardhate yatra yatra | tatastataḥ kṣarate buddhir asya chidrodakumbhād iva nityam ambhaḥ ||
Vidura nói: Sáu căn quả thật chao đảo, luôn chuyển động. Căn nào mạnh lên và lao về đối tượng nào, thì trí phân biệt của người ấy cũng dần dần rò rỉ theo hướng ấy—như nước cứ mãi chảy ra từ chiếc vò nứt. Ý nghĩa đạo đức là: buông thả dục lạc làm suy yếu phán đoán và tự chủ, vốn là điều cốt yếu cho hành xử chính đáng và lời khuyên sáng suốt.
विदुर उवाच
Educational Q&A
If the senses are allowed to chase their objects unchecked, a person’s buddhi (discernment) steadily weakens. Ethical living requires guarding the senses so that judgment remains firm and capable of choosing dharma over impulse.
In the Udyoga Parva’s counsel-setting, Vidura instructs and warns about inner discipline. He uses a vivid simile—water leaking from a cracked pot—to show how a ruler or any person loses clarity and stability when the senses dominate.