Shloka 86
अध्याय २३ — संजयस्योपप्लव्यगमनम् तथा युधिष्ठिरकुशलप्रश्नाः
Sanjaya’s Arrival at Upaplavya and Yudhiṣṭhira’s Welfare Inquiries
धार्तराष्ट्रा: पाण्डवा: सूंजया श्च ये चाप्यन्ये संनिविष्टा नरेन्द्रा: । पाण्डुके सभी पुत्र इन्द्रके समान पराक्रमी हैं। वे किसी भी स्वार्थके लिये कभी धर्मका त्याग नहीं करते। अतः अजातशत्रो! आप ही इस समस्याको हल कीजिये, जिससे धृतराष्ट्रके सभी पुत्र, पाण्डव, सूंजयवंशी क्षत्रिय तथा अन्य नरेश, जो आकर सेनाकी छावनीमें टिके हुए हैं, कल्याणके भागी हों
dhārtarāṣṭrāḥ pāṇḍavāḥ sūñjayāś ca ye cāpy anye saṃniviṣṭā narendrāḥ | pāṇḍoḥ putrāḥ sabhī indrake samāna parākramī haiṃ | ve kisī bhī svārthake liye kabhī dharmakā tyāga nahīṃ karate | ataḥ ajātaśatro! āpa hī is samasyāko hal kījiye, jisase dhṛtarāṣṭrake sabhī putra, pāṇḍava, sūñjayavaṃśī kṣatriya tathā anya nareśa, jo ākara senākī chāvanīmeṃ ṭike hue haiṃ, kalyāṇake bhāgī hoṃ
Sañjaya nói: “Con trai của Dhṛtarāṣṭra, các Pāṇḍava, dòng Sūñjaya, cùng những vua chúa khác đã tụ hội và an vị—các con của Pāṇḍu đều dũng mãnh như Indra. Vì lợi riêng, họ chưa từng bỏ dharma. Bởi vậy, hỡi Ajātaśatru, chính bệ hạ phải giải quyết cơn khủng hoảng này sao cho mọi phía đều được an lành: các con của Dhṛtarāṣṭra, các Pāṇḍava, các kṣatriya dòng Sūñjaya, và các quân vương khác đang đóng trại cùng đại quân.”
सयजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames ethical leadership as prioritizing dharma over self-interest and urges a solution that secures the welfare (kalyāṇa) of all stakeholders—even opposing camps—rather than victory at any cost.
Sañjaya describes the assembled factions—Kauravas, Pāṇḍavas, allied Sūñjaya kṣatriyas, and other kings encamped for war—and appeals to Ajātaśatru (Yudhiṣṭhira) to find a resolution that prevents ruin and benefits everyone gathered in the military camp.