Shloka 66
Drupada’s Alarm and Inquiry Regarding Śikhaṇḍinī (द्रुपदस्य भय-विमर्शः)
व्रतमेतन््मम सदा पृथिव्यामपि विश्रुतम् । स्त्रियां स्त्रीपूर्वके चैव स्त्रीनाम्नि स्त्रीसरूपिणि,न मुज्चेयमहं बाणमिति कौरवनन्दन । कौरवनन्दन! इस भूमण्डलमें भी मेरा यह व्रत प्रसिद्ध है कि जो स्त्री हो, जो पहले स्त्री रहकर पुरुष हुआ हो, जिसका नाम स्त्रीके समान हो तथा जिसका रूप एवं वेष-भूषा स्त्रियोंके समान हो, इन सबपर मैं बाण नहीं छोड़ सकता
vratam etan mama sadā pṛthivyām api viśrutam | striyāṃ strīpūrvake caiva strīnāmni strīsarūpiṇi na muñceyam ahaṃ bāṇam iti kauravanandana |
Bhīṣma nói: “Lời thệ nguyện này của ta vốn nổi danh khắp cõi đất: ta sẽ không phóng một mũi tên vào người là nữ, hay người trước là nữ rồi sau thành nam, hay người mang chính cái tên nữ giới, hay người có hình dung và y phục giống nữ nhân. Đó là sự tự chế của ta, hỡi niềm vui của dòng Kuru.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma articulates a self-binding ethical limit in warfare: even in battle he will not attack those he classifies as ‘woman’ or woman-associated (by prior gender, name, or appearance). The verse highlights how personal vows and dharma-based restraints can override tactical advantage.
In the Udyoga Parva’s war-preparation context, Bhīṣma explains to a Kuru prince that his famous vow prevents him from shooting certain opponents—especially those connected with womanhood—foreshadowing how such a rule can be used strategically against him in the coming conflict.