Shloka 15

अम्बायाः तपोदीक्षा–रुद्रवर–आत्मदाहः

Amba’s Ascetic Vow, Rudra’s Boon, and Self-Immolation

Devanagari script

ततस्ता राजशार्दूल धात्र्यो दाशार्णिकास्तदा । जम्मुरार्ति परां प्रेष्या: प्रेषयामासुरेव च

Transliteration

tatas tā rājarṣabha dhātryo dāśārṇikās tadā | jamburārtim parāṁ preṣyāḥ preṣayāmāsur eva ca ||

Translation

Bấy giờ, hỡi bậc trượng phu giữa các vua, các vú nuôi xứ Dāśārṇa đau đớn tột cùng. Để tâu trình tin ấy, họ sai nhiều tỳ nữ đến gặp vua Dāśārṇa. Đoạn văn cho thấy sự mau lẹ của lòng trung thành nơi kẻ hầu cận, và cảm thức khẩn thiết về đạo lý khi hoàng gia bất ngờ đối diện tai ương.

Word by Word

• ततः: then/thereupon
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• ताः: those (women)
• ताः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• राजशार्दूल: O tiger among kings
• Type: Noun
• Root: राजशार्दूल
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• धात्र्यः: nursemaids
• धात्र्यः: Karta
• Type: Noun
• Root: धात्री
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• दाशार्णिकाः: belonging to Daśārṇa (country/kingdom)
• दाशार्णिकाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: दाशार्णिक
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तदा: at that time
• तदा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तदा
• Form: अव्यय

• जम्मुः: Jammu (proper name/place name)
• जम्मुः: Karta
• Type: Noun
• Root: जम्मु
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• आर्तिम्: distress, sorrow
• आर्तिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आर्ति
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पराम्: great, extreme
• पराम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: परा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रेष्याः: maidservants, female attendants
• प्रेष्याः: Karma
• Type: Noun
• Root: प्रेष्या
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• प्रेषयामासुः: they sent
• Type: Verb
• Root: प्रेषय् (प्र-इष्/इष् caus.)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• एव: indeed, just
• Type: Indeclinable
• Root: एव
• Form: अव्यय

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: अव्यय

• नृपश्रेष्ठ: O best of kings
• Type: Noun
• Root: नृपश्रेष्ठ
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

दुपद उवाच

Characters & Entities

• Dupada
• Dāśārṇa (country)
• King of Dāśārṇa
• Wet-nurses (dhātrīs)
• Maidservants (preṣyās)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores responsible service (sevā-dharma): those entrusted with care in a royal household respond to crisis with swift action, prioritizing truthful communication and the welfare of those dependent on them.

What is happening in the narrative?

After hearing troubling news, the Dāśārṇa wet-nurses become deeply distressed and promptly send many maidservants to the Dāśārṇa king to report the matter.